De zondagsman – Daan Heerma van Voss

PICT0349_2

Oscar van Bohemen is als psychiater bijna aan zijn pensioen toe als zijn vrouw na een val van de trap in coma in het ziekenhuis (het Amsterdams Medisch Centrum) belandt. Hij sluit zijn praktijk, pendelt op en neer tussen zijn huis en het ziekenhuis. Thuis onderhoudt hij een moeizame relatie met zijn stiefdochter. In het ziekenhuis is hij vaak te vinden aan het bed van zijn vrouw, maar omdat ze niet bij kennis is, spreekt hij vooral anderen. Aanvankelijk lijkt Oscar van Bohemen een normaal mens, een oudere man die in een crisis belandt. Het is nog al wat als je vrouw levensgevaarlijk gewond raakt, met een grote kans op ernstig blijvend letsel. Al lezend kom ik er achter dat het leven van deze man en zijn denkbeelden vreemd zijn, wereldvreemd. Hij staat voortdurend buiten het leven, observeert.
Naarmate ik vorder in de roman kom ik er achter dat Van Bohemen, hoewel al negen jaar getrouwd, vrijwel niets weet van zijn schoonfamilie. In een halfslachtige poging probeert hij via haar meisjesnaam haar verwanten op te sporen: iemand moet toch weten wat haar overkomen is. De man koopt nieuwe schoenen (een soort daad van rouw) en loopt daarmee door de straten, tot zijn voeten gaan bloeden. Zijn praktijk blijkt leeggelopen na de tijdelijke sluiting. Dat daarmee zijn bron van inkomsten is opgedroogd, veroorzaakt bij hem slechts een lichte onrust, meer niet. In het ziekenhuis raakt hij aan de praat met een patiënt, maar de vertrouwelijkheid moet van één kant komen. De man is zó vergroeid met zijn vak, dat hij alleen maar kan luisteren. Over zichzelf vertellen kan hij niet.

‘Ouderloos’
Zijn ouders blijken na de pensionering van zijn vader naar Italië verhuisd. Er is nauwelijks contact. Hij noemt zichzelf de ‘verlaten zoon’. Vreemd is dat: als je volwassen wordt, verlaat je zelf je vader en je moeder. Hij reist pas af naar Italië als hij hoort dat zijn ouders (kennelijk) samen zich van het leven hebben beroofd.
Uiteindelijk ontwaakt zijn vrouw uit haar coma. Ze blijkt inderdaad ernstig hersenletsel aan de val over te houden. Van Bohemen accepteert dat niet en komt tot een gruwelijk besluit.
Al lezend vroeg ik me af of in alle ontmoetingen die tussen Van Bohemen en anderen beschreven zijn er nu niet één medemens zou zijn die wat moed gaf. Natuurlijk is de schrijver oppermachtig… Maar hier verlaat ik het pad van de bespreking en volg dat van mijn associaties.

De roman speelt zich af in Amsterdam, het Museumkwartier, een chique wijk. Van Bohemen bezocht vaak het Concertgebouw, wandelt door de straten, loopt het Vossius binnen, belt aan bij zijn vroegere ouderlijk huis. Hij zegt dat de buurt zich over hem ontfermt, sinds zijn vrouw gevallen is. Maar ik lees er verder niets over.

Als dit verhaal zich in werkelijkheid zou hebben afgespeeld – en dat zou goed mogelijk zijn – dan zouden er mensen in voorgekomen zijn die zich werkelijk over hem ontfermd zouden hebben. Hoe moeilijk dat soms ook is. Dagelijks gebeuren er dingen om ons heen. Mijn buren zijn uit elkaar, mijn overburen ook, in een vrijgekomen huis komt een gescheiden man wonen. Een andere buurvrouw is hier jaren geleden komen wonen, na haar scheiding. Ik heb het er met geen van allen ooit over gehad. Nee, dat is niet waar, met onze naaste buurvrouw heb ik het er indringend en zeer pastoraal over gehad. Maar u begrijpt wat ik bedoel. Nu lopen de Van Bohemens met hun ziel onder hun arm. Het gebrek aan verbinding van de samenleving zoals beschreven als in ‘Een zondagsman’ benauwt me.

Is de verloren ruimte te herwinnen? En als dat zo zou zijn, op welke manier moet dat dan? Ik sprak een docente tijdens een loopbaangesprek. Ze was een aantal jaren geleden teruggekeerd uit Centraal Azië. Wat haar opviel was de gereserveerdheid van de Nederlander. Het lijkt dus deels cultuurbepaald. Ik hoef u niet te vertellen dat dat geen excuus is. De verloren ruimte is te herwinnen, de verbinding is te herstellen, in de eerste plaats door een verbindend leven. Door ons toe te wijden aan de Van Bohemens die we tegenkomen in het leven van alledag.

Advertenties

About this entry