Les choristes

les choristes

Opnieuw bekeek ik de Franse film ‘Les Choristes’. Toen deze film in 2004  in de bioscopen vertoond werd was het een doorslaand succes. De film is een remake van een film uit 1945. Hoe kan een film met een redelijk eenvoudig verhaal waarin weinig schokkends gebeurt zo veel kijkers trekken? Na hem keer op keer bekeken te hebben begint het me te dagen.

SNEU

De werkloze muziekleraar Clément Mathieu neemt in 1948 een baantje als surveillant aan in een internaat voor zeer moeilijk opvoedbare jongens. Mathieu is single en eigenlijk wat sneu. De directeur, Rachin behandelt hem uit de hoogte en heeft een hekel aan hem, vanaf het begin. Mathieu wordt niet geacht muziekles te geven, maar als de jongens zijn bladmuziek stelen is hun nieuwsgierigheid gewekt. Rachin is van de ijzeren tucht. Elke overtreding wordt met harde hand gestraft. Mathieu wint langzaamaan het vertrouwen van de klas. Hij krijgt zowaar toestemming om een koortje op te richten. Beetje bij beetje leren de jongens heel behoorlijk zingen, ze gaan er echt voor. Het is Rachin een doorn in het oog. Hij verbiedt het koor na enkele ongeregeldheden, hij verwijt Mathieu de onrust te veroorzaken door ‘gezagsondermijnend’ gezang. Het koortje gaat ondergronds verder.

RACHIN

De gravin, een soort beschermvrouwe van de inrichting, krijgt te horen over het koor en wil een uitvoering bijwonen. Rachin stemt tandenknarsend in en gaat met de eer strijken. Als een van de jongens, valselijk van diefstal beschuldigd door Rachin, wraak neemt door de slaapzalen in brand te steken, is voor Rachin de maat vol. Terwijl Mathieu en de concierge feitelijk het leven van de jongens gered hebben door -illegaal- te gaan wandelen, verwijt Rachin hen onverantwoordelijk gedrag. Hij ontslaat Mathieu op staande voet. Als die vertrekt, zonder nog gelegenheid te krijgen de jongens te groeten, daalt een regen van papieren vliegtuigjes op hen neer met de hartelijkste dankbetuigingen. De jongens zitten hoog opgesloten, maar weten op deze manier hun zangleraar nog te groeten.

Rachin loopt door het incident een onderscheiding mis. Zijn positie wordt onmogelijk. Mathieu heeft blijkbaar onder de jongens, maar ook onder zijn collega’s iets in gang gezet. de barbaarse straffen die Rachin oplegt en uitvoert worden openbaar, iedereen getuigt tegen hem, hij wordt ontslagen. Van Mathieu vernemen we niets meer. De film heeft een open einde, tamelijk onbevredigend.

SYMBOLIEK

Waarom is dit zo’n goede film? Omdat hij gelaagd is en barst van symboliek. Rachin staat voor de harde aanpak, de meedogenloosheid, de hardheid en het wantrouwen. Iedereen wordt er ongelukkig van, Rachin incluis. Mathieu staat voor het zachte, het begripvolle, voor de hoop. Hij vat genegenheid op voor een gescheiden moeder van een van zijn leerlingen, de beste zanger van de klas. deze liefde blijft onbeantwoord. Mathieu geeft zich, maakt zich solidair met de jongens. Hij zoekt niet de openlijke confrontatie met Rachin, hij verliest toch. Rachin heeft niet door dat zijn toestemming voor een koortje zijn ondergang inluidt.

Er wordt ook verschrikkelijk mooi gezongen. de teksten zijn wat gezwollen en pathetisch, maar gaan voortdurend over schoonheid en hoop. Opvallend is dat Rachin nooit in beeld is als er gezongen wordt. Het personeel is wel op de hoogt en verandert langzaam van sceptisch naar welwillend, zelfs enthousiast. Mathieu is dapper, naïef, onvoorzichtig en soms niet tactvol. Maar hij is wel voortdurend zichzelf, integer.

METAFOOR

Voor mij staat Mathieu voor het weerloze, het zwakke, de zachte kant, de zachte kracht. Noem hem zielig -hij is echt niet geslaagd in het leven- en hij zal het niet ontkennen. Zijn invloed is echter enorm. Je ziet tijdens de film de jongens veranderen. Door zijn bejegening ontdooien ze en laten ze zich ontwapenen.

Het ‘wapen’ van Mathieu is zijn muziek. Hij componeert zelf voor zijn koor. Hij geeft de jongens stem. Rachin onderkent het en denkt door het koor het zwijgen op te leggen dat hij de zaak weer onder controle heeft. Hij vergist zich.

Wat me ook ontroert is de onzelfzuchtigheid van Mathieu, tegenover het enorme ego van Rachin. Uiteindelijk weet Rachin daar geen raad mee. Hij maakt zich als hij Mathieu vernedert en ontslaat volstrekt belachelijk. Knap gespeeld overigens.

Wat roept het goede in een mens wakker? Wat maakt dat een mens zich niet neerlegt bij het kwaad? Wat is het voertuig waarmee de boodschap van het goede zich voortbeweegt? Hoe kunnen mensen zich verbinden om het goede te bewerkstelligen? Waar is het kwaad beducht voor? Wat willen slechte mensen verhinderen? Wat leggen ze het zwijgen op om hun positie veilig te stellen? Er zijn verschillende antwoorden mogelijk. Sommigen zullen kunst noemen, anderen muziek, poëzie, literatuur. Sommigen ook geloof. direct wordt duidelijk dat er niet één antwoord mogelijk is en dat elk medium ook weer misbruikt kan worden. Ergens in de mens zelf zit de droom van een paradijs verborgen. Zodra die wordt wakker geroepen komen mensen in beweging en staan op. Niet iedereen, maar toch wel heel veel mensen hebben door dat geweld en macht niet de middelen zijn om het goede te bewerkstelligen. Voor mij is deze film daar een uitdrukking van.


About this entry