‘Noli me tangere’

Zaterdagmiddag, 18 april. Ik loop Sankt Pantaleon in Keulen binnen en val stil. Het is licht en ruim, de ruimte heeft iets strengs. In de Romaanse kerk trekt het gotisch doksaal de aandacht. Erachter baadt Maria in het zonlicht, voor het barokke altaar. De kerk herbergt door haar hoge ouderdom tal van stijlen. Ik dwaal rond, bezoek het graf van Theophanu, de onbekende keizerin, wier invloed op de cultuur en het christendom in dit deel van de wereld niet goed in te schatten is. Deze jonge vrouw van Armeense afkomst heeft veel betekend voor het toen nog jonge Duitse Roomse Rijk. Rechts van de absis waar het altaar zich bevindt is een kleinere absis. Hier staat het doopvont opgesteld. Het altaar wordt aan het zicht onttrokken door een schilderij.

DSC_8180

Een vrouw zit op haar knieën. Ze kijkt over haar schouder, ze kijkt de toeschouwer aan. Wat wil ze van me? Ze is de verbinding tussen de wand (een muur?) of de steles met kleine schilderijen en mij. Wat verbeelden de kleine schilderijen? Ze zijn niet heel duidelijk, maar toch te ontcijferen. Geheel links ontstaat een lichaam uit de aarde, de schepping van de mens. Dan wordt de doortocht door de Schelfzee verbeeld, Israël wordt bevrijd uit Egypte. Daarnaast ontvangt Israël de Tien Woorden. Aan de andere kant komt het hoofd van een man uit het water: Jezus is gedoopt in de Jordaan. Daarnaast breekt hij het brood tijdens Pesach, de nacht voor hij verraden wordt. En daarnaast hangt hij aan het kruis. Aan de linkerzijde chronologisch, aan de rechterzijde anti-chronologisch. In het midden nog een schilderij. Jezus ontmoet Maria in de hof waar hij begraven lag. Het centrale moment. Daar knielt de vrouw bij. Ze is blootsvoets. Uit eerbied heeft ze zich ontschoeid.

DSC_8188

DSC_8187

DSC_8186

 Ze legt haar hand op de wand, raakt die aan, zoekt er contact mee. Haar blik verraadt weinig, maar ik vermoed dat ze me aandachtig aankijkt, een reactie van me verwacht. Andere schilders gebruiken deze manier van afbeelden om de toeschouwer te betrekken bij wat zich afspeelt in het schilderij. Rubens doet het, Manet. Vaak bracht het beroering teweeg, zoals bij ‘Déjeuner sur l’herbe’. Thomas Essen verklaart het verschil tussen de eerste drie en de laatste drie schilderijen: ‘Mitt die Eintritt des Gottessohnes in die Geschichte, komt uns Gott ganz nah – er zeigt uns sein Gesicht.’

DSC_8184

DSC_8183

DSC_8182

Waar word ik in betrokken? Wat wil de kunstenaar mij zeggen? Waarom is dit het centrale moment? Wat gebeurt daar? Maria van Magdala is ontroostbaar en zoekt op Paasmorgen haar gestorven rabbi. Als Jezus aan haar verschijnt herkent ze hem pas als hij haar naam noemt. De ontmoeting is voor haar zoet en bitter tegelijk. Ze heeft hem terug, maar hij wil niet dat ze hem aanraakt. Ze is hem direct weer kwijt. De intensiteit van haar verdriet roept vragen op. Was ze verliefd op hem?

Waar word ik in betrokken? Het schilderij vertelt me dat God zich voortdurend bemoeit met mensen, met mij. Hij is op ontmoeting uit. Wil ik dat? Heb ik een keus? Ik wil het,  het intrigeert me. Ook al is het bitterzoet, het laat me niet los. De vrouw op het schilderij nodigt me uit om een keus te maken. Het mysterieuze centrale moment is niet alleen van Maria en Jezus. Het valt ieder mens toe die zich laat uitnodigen, die dichterbij wil komen, knielen en aanraken. In het schilderij is Paasmorgen, de verrijzenis van Jezus en zijn ontmoeting met één van zijn volgelingen (en later met anderen) het centrale punt. Het is het centrale punt in het christendom. Het is -volgens het christendom- het centrale punt in de wereldgeschiedenis. Het is voor ieder die gedoopt wordt het centrale punt in het leven, het punt van ommekeer, het punt van verrijzenis. De vrouw vraagt me of ik daar in betrokken wil zijn… Hierna zal mijn leven nooit meer hetzelfde zijn. Ik word bij mijn naam genoemd.

DSC_6998

Thomas Jessen

In 2012 is dit schilderij als onderdeel van de herinrichting van de doopkapel (kosten: € 80.000,00) tegen de koorafsluiting geplaatst. De vrouw stelt -vermoedelijk- Maria van Magdala voor, eigentijds gekleed.

http://thomasjessen.de/wandbild-in-st-pantaleon-köln-2012/

Zie ook: https://wordpress.com/post/10839757/4167


About this entry