Barbara

BARBARA  Regie Christian Petzold

‘Oost-Duitsland, de zomer van 1980. De jonge arts Barbara Wolff wil het land verlaten en heeft een uitreisvisum aangevraagd. Dit verzoek wordt door de overheid echter afgewezen en ze wordt zelfs naar de provincie gestuurd. Barbara moet haar arbeidsplaats in Berlijn verlaten en gaan werken in een klein ziekenhuis, ergens ver weg, aan de Oostzeekust. Zij aarzelt en hoopt dat haar geliefde Jörg, die uit West-Duitsland afkomstig is, hun ontsnapping voorbereidt. Op het platteland installeert zij zich en wacht. Ze heeft nu een leven aan de zijlijn, terwijl zij eigenlijk weg wil om ergens anders een toekomst op te bouwen en daardoor kan ze geen gevoelens ontwikkelen voor haar omgeving, haar buren, haar collega’s. Alleen voor haar patiënten in de kinderchirurgie heeft ze nog affectie. Haar baas André waardeert haar werk, maar waarom besteedt hij zoveel aandacht aan haar? Behoort hij tot de Stasi? Of is hij verliefd op haar? Barbara weet het niet en de geplande vlucht komt steeds dichterbij…’

Barbara’ is terecht een bekroonde film.’Het web dat Petzold (regisseur) spint, omvat niet alleen zijn personages, maar ook de toeschouwer. Die kan enerzijds betekenislagen blijven ontdekken, en ontsnapt anderzijds maar ternauwernood aan de claustrofobische sfeer van de film, die even romantisch als gevaarlijk is. Hier is geen ruimte voor sentiment of nostalgie. Hier is het wantrouwen van het Oost-Duitsland van 1980 geen decor, maar het DNA van een film die daardoor des te meer over onze eigen verziekte systemen gaat.’

Tot zover de tekst op de site over deze film. De film geeft de beklemmende sfeer van controle en achterdocht goed weer. Barbara is getekend: iedereen in haar omgeving weet dat ze liever weg wil. Als kijker ben ik in het ongewisse. Is zij in de ogen van anderen een verraadster? Of juist dapper en benijdenswaardig voor haar moed? De controles door de Stasi zijn uiterst vernederend. Niet alleen wordt herhaaldelijk haar hele appartement overhoop gehaald, ze wordt ook lichamelijk gevisiteerd. En dat allemaal om dat ze zo nu en dan een paar uur per etmaal ‘onder de radar’ is. Als kijker weet je dat ze dan bezig is met haar vlucht of haar geliefde heimelijk ontmoet.

Naast de verhaallijn van Barbara loopt de lijn van Stella. Stella huist in een opvoedingskamp, ‘Geschlossener Jugendwerkhof Torgau’, maar heeft het zwaar te verduren. Ze komt in de kliniek met een infectie van nekkramp. Daar wordt ontdekt dat ze zwanger is, waarschijnlijk door misbruik. Het leven van dit meisje is ondraaglijk. Ze doet alle mogelijke pogingen om haar lot te ontvluchten.

De officier die Barbara het leven zuur maakt blijkt getrouwd met een vrouw die terminaal kankerpatiënt is. Het maakt de man echter niet menselijker of meedogender. Ik zie het ook als een metafoor. De Oost-Duitse samenleving is dodelijk ziek.

Jörg, de West-Duitse geliefde die zo nu en dan opduikt, wil graag dat Barbara vlucht. Hij zorgt voor valuta en de vluchtroute. De risico’s zijn echter voor haar. Tijdens een escapade in een hotel ontmoet Barbara een ‘lotgenote’, een Oost-Duits meisje dat ook verliefd is op een westerling en door een huwelijk hoopt te ontsnappen. Het lijkt wel of Barbara’s ogen open gaan voor de werkelijkheid die ze tegemoet gaat als ze vlucht. de film verraadt dat niet, het inmijn interpretatie.

André, de leidinggevende arts in de kliniek, zelf een gestrafte door een misstap van een ondergeschikte, weet alles over Barbara. Hij is haar niettemin zeer toegenegen en heeft gevoelens voor haar. Heel langzaam zien we de houding van Barbara ten opzichte van hem veranderen. Hoe komt dat? Niet door zijn avances. Wel door zijn integriteit en welgemeende zorg voor de patiënten. Ook voor die, die hem niet beroepshalve worden toevertrouwd. Barbara heeft hart voor haar werk en haar patiënten, ondanks alles. Als ze vlucht kiest ze voor zichzelf en haar eigen toekomst.

Barbara is op de vlucht. Stella ook. Beiden verkeren in een uitzichtloze situatie. Barbara realiseert zich dat die van haar toch anders dan die van Stella. Als Stella op de avond van Barbara’s vlucht een beroep op haar doet maakt Barbara de keuze met verstrekkende gevolgen. Barbara offert zich op. Ze lijkt daartoe geïnspireerd door André.

De film staat bol van de verwijzingen en metaforen. Dat maakt de trage en ‘stille’ film interessant om naar te kijken. Daardoor is de beklemming ook uit te houden.

Praatfilm

De meeste bioscoopfilms zijn zo overweldigend dat je er nauwelijks over kunt praten. Een en al actie en effect. Deze film niet. Je hebt bij het kijken alle tijd om over de gevoelens van de personages na te denken. En er over te praten. Nadien kan je het er over hebben. ‘Wat zou jij gedaan hebben?’ ‘Snap je haar keuze?’ ‘Waarom is die Stasi-meneer zo hard?’ Dat soort vragen. Daarom gaat de film niet alleen over toen en daar, maar over nu en hier.


About this entry