Vincent van Gogh

‘Van Gogh aan het werk’ in het Van Gogh Museum (1 mei 2013 – 12 januari 2014)

Wie van het werk van Vincent van Gogh houdt, heeft het dit jaar bijzonder getroffen. Ik bezocht het Van Gogh Museum vanwege de tentoonstelling ‘Van Gogh aan het werk’, waarbij gedurende de lange looptijd steeds weer ander werk wordt getoond. Als geen ander is deze schilder in staat om je zijn wereld in te trekken en je te laten kijken met zijn ogen naar een wereld die niet meer bestaat, maar waar je zo graag in zou rondwandelen. Ik ben vooral onder indruk van zijn werk tijdens zijn verblijf in het zuiden van Frankrijk. Het werd ook zijn laatste werk. Ik zie hoe hij steeds meer over de taal beschikt om zijn ideeën vorm te geven. Hij beheerst de techniek, hij speelt met de kleuren, hij componeert rechtstreeks op het doek. Als ik er met mijn neus bovenop sta -dat doe ik alleen als er geen suppoost te bekennen is-  begrijp ik niet hoe uit de afzonderlijke penseelstreken met de minst voor de hand liggende kleuren toch de juiste impressie tot stand komt. Neem ik de juiste afstand tot het doek weer in, dan sta ik verbluft van de rake typering: zo ziet de schors van een oude boom er uit, zo kleurt een grasveld, zo valt het licht van een gaslamp op het terras…

‘Vincent is back II’ in het Kröller Muller Museum (13 juli 2013 – 22 september 2013)

De op één na grootste collectie ter wereld van Van Gogh bevindt zich hier. Maar dat konden we lange tijd niet zien. Dit jaar neemt Van Gogh weer een prominente plaats in. Deel 2 nu, ‘Land van het Licht’, naar mijn smaak de mooiste periode uit zijn oeuvre. Een deel van het werk had ik elders al wel eens gezien, maar hier horen ze thuis. In alle eenvoud hangen ze er, zonder al te veel toelichting. Laten de schilderijen maar voor zichzelf spreken. Mijn favoriet?

stilleven met bord met uien

Stilleven rond een bord met uien – 1989

Dit schilderij is meer dan een toevallig stilleven. De voorwerpen zijn gevonden bij Van Gogh in huis, lijkt me. Opmerkelijk is de brief, die aan Theo van Gogh wordt toegeschreven. Het nummer ’67’ verwijst naar het postdistrict in Montmartre, het zou het officiële poststempel van een postkantoor in Place des Abbesses zijn, vlakbij het appartement van broer Theo in Montmartre in Parijs. Over de inhoud van de brief in de envelop wordt gespeculeerd. Het zou gaan over het afgesneden oor van Vincent. Maar ja, dat kan je aan een geschilderde envelop niet zien. Het is wel de enige keer dan Van Gogh een brief of envelop schildert.

Natuurlijk zijn de spullen niet lukraak neergezet. Wie naar de kleurcompositie kijkt, ziet een zorgvuldige situering van de voorwerpen. Het felle geel van de tafel doet het prachtig tegen de blauwe achtergrond, het blauw van de vloer en van de kandelaar en het groen van de fles absinth en van de aardewerken pot of ketel. De schaduwen onder het bord, naast de pijp en naast het boek zijn blauw. Wat een goede keuze. De voorwerpen zijn met een zekere onbeholpenheid geschilderd, maar dat is maar schijn. Ook in dit stilleven is er sprake van de het gebruik van de karakteristieke strepen, om tot een goede weergave van de kleur te komen. Omdat hij het niet overal toepast, wordt het zo sterk op de plaatsen waar hij dat wel doet. Hij was ondertussen wel zover dat hij het lef had om het zo te doen.

Schilderijen van Van Gogh zeggen zelden wat, er is weinig boodschap. Je ziet wat je ziet. Maar ondertussen. Van Gogh overlaadt de kijker met raadsels. Vanwaar dit boek? En waarom die afgebrande lucifer? En de uien, die nauwelijks meer voor consumptie geschikt zijn? Ik stel me zo voor dat hij ze vond, in een mandje of kistje, helemaal vergeten en voor hij ze weg wilde gooien onder indruk raakte van de kleuren van de schillen, dat koperen bruin, tegen het gele groen van het uitgelopen loof. Voor hij het weggooit (of het loof gebruikt om op te eten) wil hij die kleuren vastleggen. Van het een komt het ander: hij ziet de schaduw rond het bord, op de helgele tafel, en het valt hem op hoe de muur contrasteert. Hij zet er nog wat bij en is tevreden over het samenspel. Dan vangt hij aan…


About this entry