Frau im Sessel – Róbert Berény

‘1912 – Mission Moderne. Die Jahrhundertschau des Sonderbundes. Große Retrospektive mit Van Gogh, Gauguin, Picasso, Munch & Co. Een lastige tentoonstelling vond ik het. Mijn lief en ik wilden de terugblik graag zien. Wat doen werken die in 1912 heel wat stof deden opwaaien een eeuw later met je? Indertijd was het een ‘Geniestreich’ om een staalkaart aan Europese moderne kunst bijeen te brengen en in samenhang te presenteren. De schilderijen hingen dicht op elkaar en soms ook boven elkaar. In het Wallraf Richartz Museum in Keulen is dat opnieuw gedaan. Ik vond het jammer. Vandaag de dag geven we aan een schilderij veel meer ruimte om tot zijn recht te komen en ongestoord te kunnen spreken met de beschouwer. Tijdens deze tentoonstelling vroegen andere werken steeds om aandacht omdat ik ze vanuit mijn ooghoek zag hangen terwijl ik me probeerde te concentreren op het doek dat voor me hing.

Toen hingen de werken per land gerangschikt en dat was ook nu weer zo. Dat was wel ontdekkend: hoewel landgenoten soms volstrekt andere stijlen hanteerden en tot andere stromingen behoorden, kwamen ze in thematieken soms overeen. Niet ieder land was even sterk vertegenwoordigd. Mijns inziens terecht sierde een zelfportret van Van Gogh de cover van de catalogus en de affiches. 22 jaar na zijn dood was Duitsland (eindelijk) zover om deze geniale kunstenaar erkenning te geven. Want voor die tijd was Van Gogh in de musea ‘not done’, terwijl hij in de galeries al wel was doorgedrongen. Nationalistische gevoelens speelden daarbij een rol. Duitse kunstenaars en conservators voelden zich gedicteerd door galeriehouders die hen vooral Franse schilders ‘opdrongen’. Hoewel Van Gogh een Nederlander was, zagen zij heel goed dat zijn invloed op de Franse avant garde enorm was, en werd op de Duitse.

Róbert Berény – Frau im Sessel

Robert Bereny (Hungarian artist, 1887-1953)  Woman in Arm Chair 1923

Een werk van een voor mij onbekende Hongaarse schilder sprong er voor mij uit. ‘Frau im Sessel’ van Berémy trok al mijn aandacht. Het werk stamt uit 1912. Berémy heeft zijn vrouw Léni Solmó gebruikt als model. Er is zelfs een foto bekend van de vrouw, waar ze in een leunstoel zit, met aan haar zijde hun hond Pluto, die ook vereeuwigd is. De geitenbok (waarom doet die me denken aan Marc Chagall?) zou een erotisch gemotiveerd beeldelement zijn. Wat me zo treft is het vroege kubistische in het schilderij. De vrouw is niet in goede proporties geschilderd en ze zit heel vreemd in de stoel. Het omringende landschap (de tuin van hun huis in Városmajor) neemt de vrouw in de stoel als het ware in zich op. De keuze van de kleuren en de contrasten is fenomenaal. Het lijkt wel of de schilder in één schilderij een hele zomerdag in de tuin, of wellicht zelfs een hele zomer, heeft kunnen ‘samenvatten’ als een bevroren film. Alles valt op zijn plaats. Ik heb lang voor dit doek gestaan, ben weer verder gelopen en teruggekeerd. Alleen het zien van dit doek maakte het bezoek aan de tentoonstelling meer dan de moeite waard.

Ik heb geen idee waarom, maar dit schilderij schenkt me troost voor een vreemd en onbekend verdriet of gemis, iets wat ik me niet gewaar was voor ik het zag. Ik kan geen andere woorden voor deze emoties vinden, terwijl ze me tegelijkertijd niet geheel bevredigen. Dat is wel een kenmerk van kunst: ik mag er zelf iets in zien en die betekenis er aan verlenen.

Advertisements

About this entry