Autun, de kathedraal (Saint Lazare)

Al heel lang wil ik de kathedraal van Autun bezoeken. Deze zomer is het er van gekomen. De sculpturen zijn van een bijzondere schoonheid. Mij was de ‘Sommeil de Mages’ het bekendst: een engel waarschuwt de wijzen uit het oosten niet terug te keren naar Herodes.

DSC_5074

Kijk hoe ze er bij liggen! Dicht op elkaar, onder één deken (de stofuitdrukking is prachtig uitgewerkt) liggen er twee te slapen terwijl er één gewekt wordt door een engel. Hij raakt zijn hand (zijn arm ligt boven de deken) aan met een vinger. Het zijn de wijzen: ze hebben hun kronen nog op het hoofd en liggen op een veldbed. De ogen van de wijze zijn open, net als bij de sculptuur waar de wijzen hun schatten aan het kind Jezus aanbieden. De beeldhouwer heeft dat uitgedrukt door gaatjes in de ogen te maken. Het is een merkwaardige sculptuur, waar twee perspectieven in elkaar overgaan. Links lijk je boven het bed te zweven als je de drie wijzen naast elkaar ziet liggen. Rechts zie je engel achter (en naast) het bed staan, zijn voeten zijn onder het bed zichtbaar, terwijl hij een van de wijzen wekt. De ster waar hij naar wijst hangt hoog in de hemel, maar lijkt binnen handbereik. Er zit onrust en dynamiek in de sculptuur. Die onrust tref ik ook aan in de sculpturen van de aanbidding door de wijzen en de vlucht naar Egypte. Het is ook een spannende episode: het leven van Jezus hangt aan een zijden draadje. Apart dat de engel -met aureool- met zijn linkerhand naar de ster wijst. Ze hadden het kind toch al gevonden? In het evangelie van Mattheüs wordt niet gesproken over een ster bij de terugreis. Mattheüs heeft het over een droom waarin de wijzen worden gewaarschuwd, hij noemt geen engel.

DSC_5075

De kathedraal

De huidige kathedraal werd gebouwd van 1120 tot 1146. Dat is een korte bouwperiode, waardoor het gebouw een grote eenheid kent. de kerk is gebouwd naar het voorbeeld van die van Paray-le-Monila, en die weer naar de abdijkerk van Cluny, de cluniacenzer bouwstijl, sober, Romaans.

Gislebertus

Het lijkt er sterk op dat alle sculpturen in de kathedraal van Autun van de hand van één meester zijn: Gislebertus, die zijn naam prominent in beeld brengt op het timpaan. Alle sculpturen zijn uitgevoerd in de Romaanse stijl. Maar zijn ze in Chartres statig en bewegingsloos, hier zijn ze vol dynamiek en spanning. In de sculptuur van de wijzen is te zien dat Gislebertus zijn eigen opvattingen heeft over verhoudingen en perspectieven. Het ‘klopt’ allemaal niet en dat hoeft ook niet. Het meesterschap is te vinden in de houding van de figuren, in de details die hij voor het voetlicht brengt en wat hij allemaal weglaat. Het geeft niet dat we de wijzen op het bed zien alsof we zelf boven hen zweven en tegelijkertijd naar de engel kijken alsof we naast hem staan. Het dubbele perspectief roept spanning op en dat is precies wat nodig is om tot uitdrukking te brengen dat het er om spant. Lukt het de engel om de moordpogingen van Herodes te verijdelen? Er is al zoveel onrust en verwarring (een vorst die niet in Jeruzalem maar in Bethlehem geboren is, terwijl niemand op de hoogte is, de ambivalente houding van Herodes en de schriftgeleerden), dat het maar de vraag is of het plan lukt. Dezelfde onrust is te vinden in de sculpturen van de aanbidding door de wijzen en de vlucht naar Egypte.

Niet alleen bijbelse voorstellingen zijn het onderwerp van de sculpturen, er zijn ook prachtige plantaardige kapitelen en fabelachtige figuren, zoals faunen, sirenen, basilisken, hippogriefen en meerkoppige monsters.

DSC_5085

Advertenties

About this entry