Laon, de kathedraal

DSC_4274

De vele torens en de diepe portalen, die vallen onmiddellijk op bij de kathedraal van Laon. Wie er meer gezien heeft merkt ook de soberheid van de muren. Het is een vroeg-gotische kathedraal (1160 – 1235), dus dat het gebouw niet uitbundig versierd is wekt geen verbazing. Prachtig gelegen op een heuvel, omringd door de huizen in de oude binnenstad is het van afstand al een imposant gebouw. Een wandeling erom heen is maar voor een deel mogelijk, omdat de kathedraal, zoals het hoort, is ingebouwd. In de Middeleeuwen schurkten tal van gebouwen tegen de kerk aan.

Blauwdruk

DSC_4219DSC_4221

Waarom is de kathedraal van Laon van belang? Saint-Denis en Noyon zijn ouder, maar Laon staat model voor de Notre-Dame van Parijs. Laon is als het ware de blauwdruk. Prachtig zijn de portalen. Diep ook. In de protalen werd recht gesproken. Ook overnachtten mensen er. Het theologisch concept is over van de Karolingische kerken. De portalen hebben dezelfde functie als de narthex, de voorhof, voor je in het paradijs komt. Romaanse kerken hebben vaak een afgesloten voorhof met een fontein. Dat is in gotische kerken niet het geval. De façade doet eerder militair aan: torens als verdedigingswerken en de hoge muren daartussen, daar is geen plek voor een narthex. Vandaar de diepe portalen. Het beeldhouwwerk boven de deuren is rijk en harmonieus. Het wemelt van de verhalen en de symbolen. Treffend is de verbeelding van de vijf wijze en dwaze maagden. De wijze meisjes vinden bovenin een open deur de dwaze een gesloten. Het portaal van het Laatste oordeel verkondigt oorverdovend de boodschap: memento mori! Aan het eind van je leven wacht het oordeel. Je kunt de hemel (= de kerk) alleen binnen als Jezus Christus je waardig acht.

DSC_4230

Schip

Hoewel van de vroege gotiek, dus nog niet zo royaal beglaasd, baadt de kerk toch in het licht. Ik vind de kathedraal een oase van regelmaat. Het ritme van de kerk is prachtig en wordt door latere toevoegingen nauwelijks verstoord. Het was in die tijd al een niet vertoond fenomeen. Opmerkelijk is dat het koor niet met een aantal straalkapellen is afgesloten, maar abrupt en recht eindigt.

Glazen

De kathedraal heeft een aantal oude ramen, sommige dateren uit 1215. Uiteraard is veel glas in de loop der eeuwen vernieuwd, maar wel naar het oorspronkelijk ontwerp. De scenes van het lijden van Christus is daar een voorbeeld van. Laon heeft ook nieuw glas (1972), eveneens de moeite waard.

DSC_4239

DSC_4244

Hamvraag: Woont God er ook?

Een kathedraal druipt van de symboliek. Alles verwijst naar Jezus Christus. Abt Suger wilde met zijn nieuwe stijl dat het gebouw de incarnatie van het offer van Christus was. Op het hoofdaltaar, op de altaren bij de pilaren in de gildekapellen, overal zou de eucharistie gevierd worden. De Franse Revolutie heeft -na dat de Hugenoten hier en daar hebben huisgehouden- de gebouwen grondig gestript en ontdaan van alle rijkdom. In Laon is hier en daar nog iets te zien van de oorspronkelijk kleur. Niet het lichte grijs is de kleur van de kathedraal, maar een bont palet van kleuren. Is in wat nog over is voldoende terug te vinden van de oorspronkelijke bedoeling? Kan een 21e eeuwse bezoeker het nog meemaken? Alle rijkdom, pracht en praal diende maar één doel: de verheerlijking van het offer van Christus, waarmee God zich tot de wereld wendt. De meeste bezoekers nu komen voor de architectuur en wat nog over is aan kunstschatten. De frequentie van de vieringen haalt het niet bij die in de Middeleeuwen. Er lijkt ook minder verband tussen de religieuze gebruiken en het gebouw. Net alsof niet alleen het gebouw in zekere zin een ruïne is, maar de viering ook. Dat heeft alles te maken met het verdwijnen van de Catholica Romana uit het centrum van de macht en uit het leven van heel veel Fransen. Maar zelfs dan nog kan de beeldtaal van de kathedraal de oorspronkelijke theologische bedoeling weergeven. Dan moet je die taal wel spreken.

Torens

Van de zeven torens zijn er nog vijf over. Qua stijl wijken ze wat af: ze lijken van een latere fase uit de gotiek. Op de torens staan beelden van ossen, naast de ‘gebruikelijke’ waterspuwers. Het lijkt een eerbetoon aan de dieren. Ossen werden ingezet om de bouwstenen omhoog te trekken. Het kan ook een gebaar van de architect zijn om inzicht te geven in de wijze van bouwen. We treffen dat wel vaker aan, dat de wijze van bouwen op het gebouw zelf wordt uitgelegd.

DSC_4268


About this entry