Jeruzalemgangers

Ernstig kijken deze mannen in de lens. Er kan geen lachje af. Het zijn voorname mannen en wat hen verbindt is geen luchthartig tijdverdrijf. De fotograaf is Jan van Scorel en zijn toestel is het penseel. Alle vijf dragen ze het Jeruzalemkruis, want alle vijf hebben ze een bedevaart ondernomen naar de Heilige Stad. ‘Het was geen eenvoudige onderneming en vol gevaar. Aanrandingen en schipbreuken waren reële bedreigingen voor de pelgrims, die met de beperkte middelen van destijds de lange tocht moesten volbrengen. Jan van Scorel zelf heeft ook een bedevaart naar het Heilige Land ondernomen en was lid van de Utrechtse Jeruzalembroederschap.’

Ik sta een poos te kijken, samen met Femke. Zij schrijft over hetzelfde schilderij. Een groepsportret. Wat bewoog deze mannen om de gevaarlijke tocht te ondernemen? De kans dat ze niet terugkeerden was reëel. Wat hebben ze onderweg meegemaakt? Wat deed het hun toen ze in Jeruzalem aankwamen? Toen ze knielden in de Heilig Grafkerk? De kerk die zij bezochten, rond 1540, was de vroeg-gotische kerk die in 1149 werd gebouwd op de plek waarvan men toen dacht dat Jezus er gestorven en begraven was. Het was in die tijd het centrum van de aarde. Ik zie, of verbeeld ik het me, bij twee van hen een afwezige en dromerige blik in hun ogen. De mannen denken terug aan hun reis. Ze zijn teruggegaan, hebben hun leven weer opgepakt. Maar kan dat wel, als je op de plek geweest bent waar alles om draait? De andere drie kijken me aan, indringend. ‘Wij zijn er geweest, kijk maar, we hebben de palmtakken nog in onze handen. En jij, wanneer ga jij?’

Ik? Moet ik zo’n hachelijk reis ondernemen? Is dat het, wil Jan van Scorel me uitdagen, laten nadenken over mijn positie? Natuurlijk, we zijn allemaal reizigers, pelgrims, onderweg. Maar ben ik dat bewust, of leef ik maar van de ene dag in de andere en zie ik wel wat er komt? Jaja, ik kan vroom en diepzinnig zeggen dat de weg zelf het doel is en dat ik moet leven in het nu, maar waar naar toe ben ik op weg? Want mijn reisdoel bepaalt de richting.

Jerzalem. De plek waar Jezus in een oneerlijk proces ter dood werd veroordeeld, gemarteld en geëxecuteerd. Hij crepeerde aan een kruis. De Jeruzalemvaarders, alle christenen beschouwen die gebeurtenis als het keerpunt in de geschiedenis. Jezus heeft zich niet verzet tegen het onrecht en tegen deze dood. Hij heeft het ondergaan, hij heeft er voor gekozen. Intrigerend, op zijn minst. ‘Er is geen grotere liefde dan je leven te geven voor je vrienden.’ Dat zei hij nog, vlak voor hij gevangen werd genomen.

Ik ben nooit in Jeruzalem geweest. ik ken de Heilig Grafkerk alleen van foto’s. Maar de gebeurtenis waar die plek aan herinnert heeft mij voorgoed veranderd. Nooit zal ik meer dezelfde zijn. Op mijn beurt zal ik, althans, ik zal het proberen, ‘mijn leven te geven voor mijn vrienden’, met ander woorden: ik zal proberen te leven voor de ander. Dat deel ik met de vijf mannen op dat schilderij.


About this entry