De Dom te Aken – De troon van Karel de Grote

Tijdens een rondleiding door de Dom te Aken stonden we stil bij de troon van keizer Karel. Tegen de prachtige ruimte die de kerk nu is steekt deze troon wat pover af. Natuurlijk was de kerk in Karels tijd eenvoudiger, versierd met fresco’s en niet met mozaïek. Ik begreep dat de troon direct op deze plaats was gebouwd en er nooit vandaan is geweest. Het is een eigenaardig bouwsel, met treden en een ruimte onder de troon. De vormgeving en het gebruikte materiaal zitten vol symboliek, evenals de plaats waar de troon staat. De treden van de troon, zes in getal, verwijzen naar de troon die Salomo eens voor zich liet maken. Was de troon van Salomo van de kostbaarste grondstoffen, die van Karel bestaat uit een aantal platen marmer die met messing verbindingen bijeengehouden worden. Het is een troon zonder opsmuk en versiering en zo te zien nauwelijks geschikt om op te zitten. Wat maakt deze troon dan zo bijzonder?

Marmer

De marmeren platen zijn afkomstig uit de Heilige Grafkerk te Jeruzalem, net als de treden trouwens. Ze zijn daar rond 800 na Christus weggenomen en aan keizer Karel geschonken. De herkomst van het materiaal geeft aan het marmer een bijzondere waarde: het wordt als heilig beschouwd omdat het zich in de buurt van het graf van Jezus bevonden heeft. Onder de zitting (de marmeren plaat die daar lag is verloren gegaan) heeft zich een houten constructie bevonden waarin relieken van de heilige Stefanus,, de zogenaamde Stephanusbursa, bevonden. Het waren de kroningsrelikwieën.

Stephansbursa

In deze beurs bevond zich een in het bloed van Stefanus gedrenkte doek. Het relikwie bevindt zich momenteel in Wenen nadat het eerder naar Paderborn was overgebracht in 1794 om het uit handen te houden van oprukkende Franse troepen. Van Stephanus is bekend dat hij vlak voor dat hij de dood vond door steniging Jezus Christus zag: ‘Vervuld van de heilige Geest sloeg Stefanus zijn blik op naar de hemel en zag de luister van God, en Jezus, die aan Gods rechterhand stond, en hij zei: ‘Ik zie de hemel geopend en de Mensenzoon, die aan Gods rechterhand staat.’ Het lijkt me niet toevallig dat juist een reliek van deze heilige in de troon in Aken was ondergebracht.

Niet voor Karel…

De troon staat in het Westen van de ommegang, recht tegenover het altaar, maar dan een verdieping hoger. Vanaf de troon was er uitzicht op het altaar. Alle bronzen hekken, acht in getal, zijn uit een stuk gegoten en prachtige voorbeelden van Romaans vakmanschap. Het hek tegenover het altaar en voor de troon heeft een uitsparing waardoor er vanaf de troon vrij  onbelemmerd uitzicht op het altaar was. In de latere Middeleeuwen is dat veranderd. Door het relikwie, de opstelling van de troon, het bouwmateriaal en vanwege het feit dat er vrij uitzicht is op het altaar rijst het vermoeden dat deze troon een symbolische functie heeft. Het is geen plaats voor het kroningsritueel of de plek waar de vorst de mis kon bijwonen.

…maar voor Christus

De troon staat klaar om Jezus Christus als overwinnaar en heerser een plaats te bieden. Verwijst het altaar naar zijn dood en verleden, de troon verwijst naar zijn toekomst. Het achtzijdig gebouw (een verwijzing naar de achtste dag, de dag van de opstanding) bevat de troon waarop de verheerlijkte Christus kan plaatsnemen als de tijd voleindigd is. In de tussentijd heersen Karel en zijn opvolgers in zijn naam over Het heilige roomse rijk. De troon blijft leeg…

Naschrift

Ik liep met mijn lief door een donker Amelisweerd. Ik vroeg haar hoe zij dat zag, die marmeren platen waar Karel de troon van had laten maken. Ze zag het niet als magisch, maar als een extra attentiewaarde. Als je wist waar die stenen hadden gelegen dacht je ook eerder aan de dood van Christus. Het intrigeert me hoe Karel en zijn tijdgenoten er mee omgegaan zijn. Hun geloof is verbonden aan bepaalde materiële zaken, de relikwieën, de inrichting van de kerk, de opbouw ervan. Ik maak het als protestant in de 21e eeuw moeilijk mee. Maar het ontgaat me ook niet helemaal. De ervaring en de zintuigelijke waarneming brengen iets te weeg en versterken de gedachte. Dat spreekt me aan. Ik ga nog schrijven over de Mariaschrijn.


About this entry