De Dom te Aken – het Oktogoon

In de koepel van het octogoon van de Keizersdom te Aken zijn 24 figuren te zien, gekleed in witte gewaden. In hun handen, waar hun kleding om heen geslagen is, houden ze kronen vast. Het moeten hun eigen kronen zijn, want ze hebben niets op hun hoofd. Hun blik is gericht op de Christusfiguur, die op een troon zit en het victorie-teken maakt. Rond zijn hoofd heeft hij een aureool met drie stralen. In zijn hand houdt hij een boek, waarin geschreven staat: ‘EGO SUM LUX MUNDI’. Ik ben het Licht der wereld. Niet in de Apocalyps, maar in het Evangelie wordt die uitspraak aan Jezus toegeschreven. Hij roept mensen op hem te volgen, zodat ze niet meer in het donker zullen zijn. Sterker nog: ze zullen in zich levenslicht bezitten. Die uitspraak lijkt hier letterlijk bewaarheid, want de koepel baadt in een gouden licht, het is overal.

De 24 mannen zijn oudsten. Hier hebben ze allemaal baarden, omdat te verduidelijken. Het gaat niet om de leeftijd, maar om de functie: leiding geven aan de geloofsgemeenschap. De oudsten staan symbool voor alle gelovigen. Johannes de apostel schrijft in zijn Apocalyps: ‘Om de troon heen stonden vierentwintig andere tronen, waarop vierentwintig oudsten zaten. Ze droegen witte kleren en hadden een gouden krans op hun hoofd. Telkens… …werpen de vierentwintig oudsten zich neer voor hem die op de troon zit, en aanbidden hem die leeft tot in eeuwigheid, en leggen hun kransen voor zijn troon met de woorden: ‘U komen alle lof, eer en macht toe, Heer, onze God, want u hebt alles geschapen: uw wil is de oorsprong van alles wat er is.’

De makers van het mozaïek hebben zich enige vrijheden toegestaan: de oudsten zitten niet op gouden tronen en ze hebben kronen in plaats van kransen in hun handen. Ze zijn in beeld gebracht op het moment dat ze hun kronen voor de troon van Christus willen leggen. Als kind vroeg ik me af hoe dat daar toe zou gaan. Hebben die oudsten niks anders te doen de hele dag, wat zeg ik, de hele eeuwigheid, dan voortdurend die kransen aan de voet van de troon te leggen? Het moet wel een momentopname zijn… Het gaat niet om de feitelijke situatie, maar om de betekenis van de handelingen en de symbolen. De mozaïeken zijn van de hand van Antonio Salviati van Venetië in 1882. Zijn stijl verraadt invloeden van Jugendstil. Wel is bekend dat hij heeft gewerkt naar voorbeeld van eerdere fresco’s. De Christusfiguur bevindt zich in het Oosten. Het altaar staat ook in het oosten, de plek waar de zon opgaat. Het hangt samen met de verrijzenis. Het grondplan, een oktogoon, is niet voor niets een achthoek. de acht zijden symboliseren de 7 zeven dagen plus 1. Er is dus een achtste dag, de dag van de Opstanding. De architectuur en de inrichting ervan zijn symbolisch en ondersteunen voor de gelovigen de inhouden van hun geloof.

Wat doet het met me?

Het is mijn derde bezoek aan Aken en zeker niet het laatste. De eerste keer stond het octogoon vol steigers en het gotisch koor was niet toegankelijk. De tweede keer was er al meer te zien in het octogoon en was het gotisch gedeelte toegankelijk. De laatste was alles in volle glorie te bezichtigen. Ik ben toen ook op de ommegang geweest waar de marmeren troon staat. Hoe meer ik van het gebouw ervaar en me verdiep in het interieur, hoe meer indruk het op me maakt. Aanvankelijk had ik moeite met het amalgaam van stijlen en perioden die de dom in zich verenigt. Ik heb me daar mee ‘verzoend’ en vind het nu uiterst boeiend. Elke era verstaat het christelijk geloof op een eigen wijze. Natuurlijk zou ik, purist die ik soms ben, de Dom in zijn oorspronkelijke gedaante willen zien, uitgevoerd in lichtgrijze steen, licht rood gekleurd met pigment, met als enige sier bronzen hekken, Romeinse (antieke) zuilen, de lichtkroon van Barbarossa en de marmeren troon. Ik was eerst teleurgesteld over de relatief jonge datum van de mozaïeken. Nu wil ik graag weten wat de oorspronkelijke voorbeelden zijn geweest waar Antonio Salviati door geïnspireerd werd. De Tweede Wereldoorlog heeft het gotisch koor grote schade toegebracht. Daardoor is de beglazing modern: opnieuw geeft een era vorm en betekenis aan de christelijke bron waardoor dit alles ontstaan is. Wat mij betreft blijft de Dom van Aken een levend gebouw door nieuwe elementen in te voegen in het weefsel van de architectuur. Ik blijf het met belangstelling volgen…


About this entry