The Adjustment Bureau

Het zijn stereotiepen, de mannen met de hoedjes en de regenjassen. Een soort geheim agenten. Alleen zijn deze van een andere orde: ze kunnen door gebruik te maken van deuren zich heel snel over enorme afstanden verplaatsen. Het is hun taak om afwijkingen in Het Plan dat De Voorzitter heeft met deze wereld en de mensen erop te herstellen door de mensen te manipuleren. Dat hebben ze niet in de gaten. Ze noemen het toeval. De mensen zijn zich niet bewust van het feit dat ze eigenlijk worden geleefd. Een onaangename gedachte, dat iemand het verloop van je leven bepaalt. De ontwikkeling van het verhaal is mooi gedaan. Heel knap hoe de manipulatie plaatsvindt. Esther Jacobs schrijft in een van haar blogs dit: ‘Het venijn zit hem vaak in de details. In de film vertelt een presidentskandidaat die werd geprezen omdat hij zo ‘naturel’ was, dat er heel veel geld was uitgegeven aan onderzoek dat moest uitwijzen hoe ‘ongepoetst’ zijn schoenen eruit moesten zien. Ze moesten net glanzend genoeg zijn om de goed opgeleide kiezer niet te verliezen, maar nonchalant genoeg om ook de arbeider aan te spreken. We wisten al dat politiek nep is, maar dat zelfs dit soort details in scène worden gezet, dat raakte me.’

Het duurt even voor je door hebt hoe het in elkaar steekt. Gaandeweg wordt het beklemmender. De werknemers van het Adjustment Bureau zijn niet onfeilbaar. Het gaat al al vrij vroeg in de film fout, met steeds groter wordende gevolgen. Dat geeft mij als kijker direct al het idee dat als er een foutje wordt gemaakt er wel meer verkeerd kan gaan in het systeem. En dat blijkt ook. De ‘mannetjes’ die de afwijkingen moeten fixen baseren zich steeds op Het Plan van De Voorzitter. Telkens blijkt dat een mannetje hogerop er toch een andere interpretatie op na houdt. Hoe belangrijker hoe minder gemakkelijk te overtuigen van hun ongelijk, dat wel. David Norris (Matt Demon) verzet zich succesvol tegen zijn lot. Hij krijgt uiteindelijk de vrouw die hij liefheeft. Het Plan wordt aangepast…

Ik vind dat eigenlijk niet het interessantst aan de film. Interessanter vind ik de gelaagdheid. Wie zijn de ‘mannetjes’? Zijn het engelen? En is De Voorzitter dan God? Het ligt voor de hand: wie kan het lot beter de baas dan God? Maar het is dan wel gek dat het systeem feilbaar is. Ergens in de film legt Thompson, een oppermannetje, aan Norris uit dat na enig geexperimenteer de vrije wil weer is teruggeschroefd: de Eerste Wereldoorlog, de grote Recessie, de Holocaust, het was allemaal het gevolg van de vrije wil. De mensheid kan het niet aan. Persoonlijk vind ik de interpretatie dat de mannetjes engelen zijn niet bevredigend. Ze beschikken over magische krachten, want doordat ze een hoofddeksel dragen zijn ze instaat om deuren te gebruiken als corridors. Ze beschikken over boeken met ‘levende’ bladzijden. Maar de regisseur kan dat symbolisch bedoelen. Ik zie meer in de interpretatie dat de mannetjes model staan voor fundamentalistische religieuzen. Die weten ook zo zeker hoe Het Plan in elkaar steekt. En ze weten dat vooral voor anderen. Ze schrikken er niet voor terug om mensen te manipuleren omwille van Het Plan. Norris verzet zich hevig tegen de manipulaties door de mannetjes. De zelfgenoegzaamheid druipt er bij hen vanaf. Er is een uitzondering: Harry Mitchell (niet voor niets een zwarte?). Hij steekt op een gegeven moment over en helpt Norris zijn doel te bereiken door hem in staat te stellen het systeem te gebruiken voor zijn eigen doel. Hij is niet De Voorzitter, zoals Norris en zijn lief Elise even denken. Het blijkt dat mensen zonder het te weten hem of haar al vaak ontmoet hebben. Hoe moet ik dat duiden? Het feit dat De Voorzitter in de film onzichtbaar blijft is opmerkelijk. Degene die verantwoordelijk is voor Het Plan is daar niet op aanspreekbaar. Bestaat Het Plan eigenlijk wel? Of bevindt het zich in de hoofden van de mannetjes? Ze geven toe dat ze niet alles in de hand hebben, toeval bestaat ook nog. Dat versterkt en verzwakt hun positie. Niemand weet zo waartoe ze in staat zijn en tegelijkertijd kunnen ze hun verantwoordelijkheid ontlopen. Het gebouw van het Adjustment Bureau imponeert door zijn uitstraling. Dat kan bluf zijn, een facade.

Wat doet de film met de kijker?

Bij mij blijft het gevoel over dat je in je leven van allerlei belemmeringen kunt ervaren. Je kunt factoren buiten jezelf aanwijzen als oorzaak van het verloop van je leven. Niemand zal ontkennen dat er onvoorziene dingen in iemands leven plaats vinden, vaak met grote gevolgen. Maar je bent zelf verantwoordelijk voor de reactie erop. Dat lijkt me de mogelijke boodschap van de film. Daar kan ik wat mee. Als coach, door mensen de film te laten bekijken en na te bespreken. Maar ook als verantwoordelijk mens. Ik kan niets veranderen aan de dingen die me ‘overkomen’, ik kan wel iets veranderen aan mijn reactie erop. De liefde tussen David Norris en Elise was Het Plan te sterk. Dat is belangrijk: een oriëntatie in je leven helpt je enorm om je reactie op gebeurtenissen in het leven vorm en inhoud te geven. Het werkt als een kompas.


About this entry