Irma Grese

Het komt door de verslagen van Wim Boevink in Trouw, over het proces tegen John Demjanjuk, de vermeende bewaker van vernietigingskamp Sobibor. Ik lees zijn verslagen op de tweede pagina altijd. Het kwaad intrigeert me en hoewel ik er van gruw ben ik er ook nieuwsgierig naar. Mijn lief verbaast dat. Ze was afgelopen maand in Israël en bezocht ook Yad Vashem. In de gedenkplaats van de kinderen kreeg ze het te kwaad. ‘Ik verloor even alle moed. Hoe kunnen mensen dit doen.’

Hoe kunnen mensen dit doen?

Hannah Arendt heeft zich dat vast ook afgevraagd. Ze heeft geschreven over het proces tegen Eichmann_in_Jeruzalem en raakt verbijsterd over de banaliteit van het kwaad. Eichmann heeft tijdens het proces steeds gehamerd op zijn gehoorzaamheid en accuratesse. Op andere momenten is hij toch betrapt op ‘enthousiasme’ voor het werk dat hij verrichtte. Dat relativeert de banaliteit een (heel klein) beetje. Hij was meer Nazi dan hij deed voorkomen.

Bij ons in huis staat (verstopt) in de boekenkast het boekje ‘nazi-hell’. Het bevat foto’s van oorlogscorrespondenten die meereisden met de geallieerde troepen die onder andere de concentratiekampen bevrijdden. De aangrijpendste foto’s zijn gemaakt in Bergen-Belsen. Niet alleen de stapels lijken maken me stil en verslagen. Ook de foto van Josef Kramer en de vrouwelijke bewaaksters. De jongste van hen heette Irma Grese.

Bergen-Belsen was een ‘Erholungslager’. Gevangenen zouden er worden ondergebracht om te genezen. Omdat op het einde van de oorlog de nazi’s gaan slepen met hun gevangenen raakt Bergen-Belsen in korte tijd ernstig overbevolkt. Josef Kramer, kampcommandant,  kan geen verandering brengen in deze situatie. Maar hij wil het ook niet. Hij onderneemt niets om de moordende omstandigheden te verzachten. Daardoor sterven de gevangenen bij honderden aan uitputting en ziekten. In die omstandigheden werkt Irma Grese als Oberaufseherin. De gevangenen doen alles om te overleven. Haar reactie is er een van wrede repressie. Volgens getuigen is ze een sadiste die (seksueel) genoegen put uit mishandeling en moord.

Proces

Van het proces tegen Josef Kramer en 43 anderen (waaronder Irma Grese) zijn alle documenten on line te vinden. Daarnaast vind ik ook artikelen over Grese. Opmerkelijk is dat een aantal van hen haar veroordelen als een van de ergste bewaaksters onder de Nazi’s. Ze zou bekend staan om haar meedogenloosheid en wreedheid. Tijdens haar ondervraging ontkent ze alles. Ze wordt ter dood veroordeeld door ophanging en op 13 december 1945 wordt in de gevangenis van Hamelen het vonnis aan haar voltrokken. Ze is dan 22 jaar oud. Opmerkelijk: in de stukken wordt vermeld dat de scherprechter weigert haar op te hangen. Sergeant O’Hare en korporaal Rick Smith weigeren haar naar het schavot te begeleiden, wat hen nog op straf komt te staan. Er moet een vervangende scherprechter worden aangetrokken om het vonnis te voltrekken. Omdat de Britse autoriteiten absoluut geen bedevaarten naar haar graf willen, wordt ze aanvankelijk binnen de muren van de gevangenis van Hamelen begraven.

Herbegrafenis

In 1954 worden een aantal lichamen, waaronder dat van Irma Grese, herbegraven op de begraafplaats Am Wehl in Hamelen.

Op het internet zijn bijdragen te vinden die het voor haar opnemen en haar tot volksheldin verheffen. De beschuldigingen tegen haar zouden vals zijn, de getuigen onbetrouwbaar en de rechters bevooroordeeld. Irma was jong en knap. Uit wat er te lezen is rijst een beeld op van een nogal naïeve en geïndoctrineerde jonge vrouw. Tot op de dag van vandaag wordt er nog gediscussieerd over het proces tegen Irma Grese. Ik vind dat een goede zaak. Hoe absurd de argumenten af en toe ook zijn, de herinnering aan wat gebeurd is blijft leven. En ook al gebeurt het op een verwrongen wijze, het dient wel een doel. Want hierdoor wordt duidelijk dat satanische ideologieën als het nazisme nooit echt dood zijn.


About this entry