Fee of Spree?

Wat voor onderwijs willen we voor onze kinderen? Welk soort onderwijs levert deze samenleving op? Wat voor soort samenleving levert ons onderwijs op? Kan het ook anders? Ja, het kan anders.

De mislukte fee
Annie M.G. Schmidt

“Er was er ‘s een moeder-fee.
En had ze kindertjes? Ja, twee.
Twee kleine feeënkindertjes
met vleugeltjes als vlindertjes.
Ze waren beiden mooi en slank,
maar ‘t ene kind was lelieblank,
zoals de feetjes wezen moeten
en ‘t andere kind zat vol met sproeten.

De moeder was heel erg ontdaan.
Ze waste ‘t kind met levertraan,
met katjesdauw, met tijgermelk,
ze doopte ‘t in een bloemenkelk,
maar ‘t hielp geen steek, o nee, o nee,
het was en bleef een sproetenfee.

M’n dochter, zei de moeder toen,
nu kan ik niets meer aan je doen.
Je bent als fee (zacht uitgedrukt)
volledig en totaal mislukt.”

Voor wie staat de moeder in dit gedicht? Natuurlijk voor de echte moeder. Maar ook voor ouders in het algemeen. Ouders zien hun kinderen opgroeien en weten wat hen te wachten staat in de samenleving. Je bent tegenwoordig top of flop. Er zit weinig meer tussen. De ouders zijn daar geen slachtoffer van. Het is niet een vaststaand verschijnsel zoals het weer. Ouders hebben zelf bijgedragen aan deze samenleving. Ze zijn verantwoordelijk. En in sommige gevallen propageren ze zelfs zo’n harde maatschappij. Er zijn strebers bij. Ze voelen zich ‘gestraft’ met kinderen die niet briljant en bijdehand zijn. De moeder in dit gedicht kan niet verweten worden dat ze er niets aan doet. Maar in haar hoofd zit de norm: een fee is lelieblank. En alles wat ze doet is gericht op het bereiken van dat ideaal. Denk je eens in wat dat doet met een kind…

“Ga naar de koning Barrebijt
en zeg daar: Uwe Majesteit,
m’n moeder doet de groeten.
Ik ben een fee met sproeten.

Wellicht neemt koning Barrebijt
je dan in dienst als keukenmeid.
Die man heeft altijd wel ideeën
voor min of meer mislukte feeën.”

Koning Barrebijt staat (hier) voor de samenleving en hier in het bijzonder voor, laten we zeggen, het reguliere onderwijs. Ons onderwijsstelsel is een exponent van de samenleving. Althans, in onze perceptie. In ons onderwijssysteem gaan we uit van het medische model, het defectmodel of het repairmodel. Elke leerling die niet voldoet aan de norm moet gerepareerd worden. Dat betekent (soms levenslange) aanpassing aan de norm. Onlangs hoorde ik dat 40000 leerlingen per jaar het VMBO verlaten zonder diploma. Die leerlingen slagen dus niet in de aanpassing aan het systeem. Nu wordt er nog stevig geïnvesteerd in deze leerlingen. Maar dat is binnenkort afgelopen: er wordt bezuinigd. Tegelijkertijd wil de minister dat het aantal van 40000 wordt teruggebracht naar 25000 per jaar. Hoe? Dat mag de minister gaan uitleggen.

Het feetje ging direct op weg.
Het sliep ‘s nachts in de rozenheg
en ‘t prevelde de hele tijd:
O Sire, Uwe Majesteit,
m’n moeder doet de groeten.
Ik ben een fee met sproeten.

En toen ze aankwam in de stad
stond ze te trillen als een blad.
De koning opende de deur
en zei: Gedag, waar komt u veur?

En wit van zenuwachtigheid
zei ‘t feetje: Uwe Majesteit,
m’n moeder doet de groeten.
Ik ben een spree met foeten.

Wat is er onderweg gebeurd? Dit kind, met een laag zelfbeeld (ze is een mislukte fee) en een identiteitscrisis verandert van een fee in een spree. Het lijkt een verspreking. Schmidt laat ons in het ongewisse. Spijbelaars, schoolverlaters, probleemjongeren in de dop. Ons systeem brengt ze voort. Doe ik de samenleving en het onderwijs tekort? Er zijn toch gemotiveerde en capabele leerkrachten die zich inzetten voor kinderen met een ontwikkelingsachterstand, met special educational needs?  Die zijn er! Ze werken zich uit de naad om kinderen over de horde te duwen, om ze in het harnas te persen, om ze de norm te laten halen. En het lukt steeds maar niet, hoe gemotiveerd leerling, leerkracht en ouder ook zijn. Speciaal onderwijs dan maar? Soms moet het. Soms bloeit een kind daar op. Maar vaak is het een schijnoplossing en laten we het kind daar achter zonder voldoende kansen op zijn of haar specifieke ontwikkeling. Geen land heeft zoveel verwijzingen naar het speciaal onderwijs als Nederland. Segregatie noemen we dat.

Wel, sprak de koning heel beleefd,
ik zie wel dat u voeten heeft,
maar u bent, op mijn oude dag,
de eerste spree die ik ooit zag.

Barrebijt staat voor (nu ineens) inclusie, voor inclusief onderwijs. Hij gaat niet uit van de norm maar van de eigenheid van ieder. Hij gaat uit van de verschillen die er nu eenmaal zijn. Barrebijt zou een lelieblanke fee precies zo benaderen als een spree met foeten. Want onderwijs dat goed is voor kinderen met special educational needs is goed voor ieder kind. Er is niet een extraatje voor SEN-kinderen naast de hoofdstroom, er is een comprehensive approach. Iedere leerling die binnenkomt wordt gewaardeerd op grond van zijn of haar eigenheid en ontwikkelt zich in eigen tempo, niveau en richting. Dan moet er wel een knop om…

Toen heeft hij dadelijk gebeld
en ‘t hele hof kwam aangesneld.
De koning zei: Dit is een spree.
Iets héél bijzonders. Geef haar thee
en geef haar koek. En geef haar ijs.
Ze blijft hier wonen in ‘t paleis.

Nu woont het feetje al een tijd
aan ‘t hof van koning Barrebijt
en niet als keukenmeid, o nee!
Ze is benoemd tot opperspree.

Ze blijft geen spree, ze wordt opperspree. Thee, koek, ijs, een gouden slaapsalet, gouden muiltjes. Ook Barrebijt doet van alles, net als de moeder. Maar hij doet het niet om een fee van haar te maken. Ze is en blijft een spree. Ze wordt alleen nog spreeër dan ze al was: opperspree. En ze wordt als zodanig erkend, door het hele hof.

Ze heeft een gouden slaapsalet
en gouden muiltjes voor haar bed.
En alle heren aan het hof
die knielen voor haar in het stof.
Waaruit een ieder weer kan lezen
dat men als fee mislukt kan wezen
maar heel geslaagd kan zijn als spree.
Dit stemt ons dankbaar en tevree.

Dat men als fee mislukt kan wezen: onze normen worden hier onder kritiek gesteld. Een samenleving die steeds verder segregeert, onder leiding van politici die angst en haat zaaien, die vooroordelen in stand houden of uitvergroten heeft behoefte aan een tegenbeweging.

…maar heel geslaagd kan zijn als spree. Het klinkt paradijselijk.

Advertisements

About this entry