Santa

Op de Facebook-site van Martin Snaterse kwam ik de ‘opdracht’ tegen om een soort overweging te schrijven over de kerstman en het kerstkind.

“Maak vandaag zelf een bijbelstudie! Idee: wat is het verschil tussen Jezus en de kerstman? Gelukt? Zet je studie op de site!” Hm, aparte opdracht.

Waar komt de kerstman eigenlijk vandaan? Het verhaal gaat dat Nederlandse immigranten (van Friese komaf) hem introduceerden in hun nieuwe vaderland Amerika. ‘Sinterklaas’ werd verbasterd tot ‘Santa Claus’ en van lieverlee werd zijn outfit aangepast. Van Rob Proost vernam ik dat vooral de Coca Cola Company veel heeft bijgedragen aan het huidige imago van de kerstman. Wanneer de slee en rendieren zijn geïntroduceerd weet ik niet. Legendarische figuren brengen nieuwe legendevorming op gang. Dat zien we bij allerlei heiligen in de Rooms-katholieke kerk, we zien het ook bij ‘profane’ heiligen als Gandhi, Ché, Diana en Mandela.

Kenmerken van de kerstman

Al is het uiterlijk in de loop der jaren veranderd, de kerstman heeft nog heel wat trekken van Sinterklaas. Zijn vrijgevigheid is legendarisch: ieder kind krijgt een cadeautje dat door de schoorsteen in een sok aan de schoorsteenmantel of onder de kerstboom belandt. Ook de kerstman is alwetend: hij velt een oordeel over je gedrag het afgelopen jaar. Zowel de kerstman als Sinterklaas worden daardoor bovennatuurlijke gaven toegedicht. Ik zie de beloning van de goeden en de correctie van de ‘deugnieten’ als een poging om orde te scheppen, recht te doen. Dat is een religieus thema. Alle religies hebben dat gemeen: mensen willen de werkelijkheid die zich aan hen voordoet, hoe absurd die ook is, onder controle krijgen. Religie is daar een instrument voor. We zien in onze geontmythologiseerde wereld opnieuw een groeiende behoefte aan. Sinterklaas en de kerstman zijn daarom onsterfelijk.

Santa

‘Iemand wordt als heilige beschouwd wanneer hij of zij door zijn of haar doen iets heeft laten zien van God. Hij of zij heeft zijn of haar leven onvoorwaardelijk in dienst gesteld van anderen en daarmee in dienst van de heelheid van de schepping” Dat is een uitgesproken christelijke definitie. Maar we hebben vandaag de dag ook buiten het religieuze kader wel degelijk heiligen. Mensen die een voorbeeldfunctie hebben, mensen die een uitzonderlijke prestatie hebben geleverd. Het moet wel iets goeds zijn en het moet onbaatzuchtig zijn. Waarom hebben we zo’n behoefte aan goeds, aan goede mensen om ons heen? Waarom volstaan we niet met het goede in onszelf? Komen we daaraan te kort? De aandacht voor de kerstman, voor Sinterklaas, de rituelen van ‘goed doen’ waartoe deze figuren inspireren horen bij de globale strategie van de mens. Nu niet langer gericht tegen de natuur (hoewel die wordt ook steeds vijandiger en moeilijker beheersbaar) en de barbarij, maar tegen toeval, vergankelijkheid en onzekerheid. Want de machten van onheil en kwaad zijn niet uitgebannen met de ‘moderne’ middelen. De maakbaarheid van de samenleving is een illusie, de almacht van de wetenschap beperkt, de volmaaktheid van het leven een droom. En dan moet je wat. Niet langer doen we dat gezamenlijk en op gezag van, bijvoorbeeld, de pastoor of de dominee. We doen het hoogst persoonlijk en individueel. Maar we zoeken wel naar gezamenlijkheid. En we sluiten de oorspronkelijke bronnen van onze cultuur niet uit. Veel mensen zullen in de kerstman de oorspronkelijke heilige, Nicolaas uit Myra, niet meer herkennen. Niettemin: Nicolaas is uiteindelijk geïnspireerd door Jezus van Nazareth, de grondlegger van het christendom, een Joodse rabbi. Hij werd geboren in Betlehem, hij was het kerstkind.

Ja, en?

Van hem zijn enkele uitspraken opgetekend:

-Het is zaliger te geven dan te ontvangen

-Als iemand je dwingt één mijl met hem mee te gaan, loop er dan twee met hem op

-Geef aan wie iets van je vraagt, en keer je niet af van wie geld van je wil lenen

-Heb je vijanden lief en bid voor wie jullie vervolgen

-Behandel anderen dus steeds zoals je zou willen dat ze jullie behandelen

Wel, dat is de ware kerstgedachte… Om het leven leefbaar te maken, voor allen.

Advertenties

About this entry