Chocolat

Onlangs werd de film Chocolat weer eens uitgezonden. Ik had hem al een aantal keren bekeken op DVD. De hoofdrol is weggelegd voor Juliëtte Binoche. Ze een van mijn favoriete actrices. Het verhaal zelf heeft niet zo veel om het lijf: een vrouw arriveert met haar dochter in een ingeslapen Frans plaatsje en opent er een chocolaterie, zeer tegen de zin van de streng katholieke graaf, heer en meester in het dorp. Het gaat hard tegen hard en steeds meer dorpsbewoners worden in de strijd betrokken. Uiteindelijk capituleert de graaf en alles komt goed. Maar er is natuurlijk meer over te zeggen.

Missie

Vianne (Juliëtte Binoche) is een vrouw met een missie. Ze arriveert in de nacht in een kil en guur voorjaar, in een in zich zelf gekeerd en vijandig dorp. De vastentijd is net aangebroken. Vianne gaat tegen alle conventies in. Aanvankelijk heeft ze enig succes: een aantal mensen verandert door de komst van haar chocolaterie. Maar dat zint de graaf niet die in haar optreden rebellie tegen geloof en kerk ziet. Ook hij heeft een missie: zo rein en puur leven dat God uiterst tevreden over hem moet zijn. Hij vast en bidt. Zijn vrouw is bij hem weggelopen, maar hij ontkent het in alle toonaarden en weigert verband te zien tussen zijn houding en haar vertrek.

Ontdekkend

De komst van Vianne legt allerlei conflicten en onrecht bloot. Van een man die zijn vrouw mishandelt en kleineert, van een moeder en een dochter die niet meer met elkaar praten, van een verliefde oudere man die zijn liefde niet beantwoord ziet omdat de vrouw van hem wordt weggehouden. En telkens leiden ook anderen onder de conflicten. Want het geweld waarmee het gepaard gaat werkt als een schot hagel: het geeft collateral damage.

Escalatie

Vianne is strijdbaar en provoceert de graaf. Er ligt een bepaalde spiritualiteit onder haar bedrijf en ze geeft daar steeds meer blijk van. Dat verontrust de graaf. De zaak loopt pas echt uit de hand als reizigers het dorp aandoen met hun boten. Ze worden gestigmatiseerd en uitgesloten. En daar gaat de film ten diepste over, over uitsluiting. Willem Schinkel (De gedroomde samenleving) definieert geweld als reductie van een persoon tot een bepaalde eigenschap of aspect en hem of haar op grond daarvan bestrijden of uitsluiten. Dat wordt in deze film meermalen, bruut of subtiel, getoond.

Vrij?

Als aan het einde de graaf bevrijd wordt van zijn neurotische wijze van geloven zijn we nog niet klaar. Want dan blijkt dat Vianne verre van vrij is. Zij sjouwt van hot naar her met de urn en as van haar moeder. Tekens als de noordenwind opsteekt moet ze verkassen. Haar dochter Anouk lijdt ernstig onder deze verbetenheid. De ban wordt letterlijk gebroken als de urn breekt. Maar wat Vianne echt over de streep trekt om dit maal te blijven is de inzet van degenen die zijn opgebloeid door haar komst. Zij geven niet op, ook al wil Vianne vertrekken.

De film is een mierzoet sprookje. Maar in de meeste sprookjes zit een kern verborgen die toch veelzeggend is. Volgens mij is het hier het systeem van uitsluiting dat wordt verbroken. Wat kan ik met deze film? Ik adviseer mensen die last hebben van ‘Wat zullen de mensen wel niet zeggen?’  om naar deze film te kijken. En zich de vraag te stellen of ze bang zijn voor uitsluiting, of dat wellicht nu al ervaren. En of hen dat weerhoudt om keuzes te maken en veranderingen door te voeren. Menig kwartje is al gevallen…

Meer elementen

Anouk Rocher, Viannes dochter, houdt er een onzichtbaar speelkameraadje op na, de kreupele kangeroe Pantouffe. Deze geneest en verdwijnt zodra Vianne zich settelt in Lansquenet-sous-Tannes. Anouk vindt rust en heeft Pantouffe niet meer nodig.

De chocolaterie draagt de naam La Céleste Praline.


About this entry