Atlas in staking 6 en slot

Ayn Rands filosofie

I SWEAR BY MY LIFE AND MY LOVE OF IT THAT I WILL NEVER LIVE FOR THE SAKE OF ANOTHER MAN, NOR ASK ANOTHER MAN TO LIVE FOR MINE.

“If her daddy’s rich, take her out for a meal. If her daddy’s poor, just do what you feel.” (In the summertime, Mungo Jerry)

Ayn Rand heeft met haar publicaties veel mensen voor haar gedachtegoed kunnen winnen. Haar openlijke aanhang is ongevaarlijk: ze zijn te herkennen en in discussies te bestrijden. Haar heimelijke aanhang blijkt veel gevaarlijker. Alan Greenspan, een van haar adepten, heeft door zijn oppermachtige positie bij de FED onnoemelijk veel schade aangericht.

Bij Rand moet ik steeds denken aan ‘Triumf des Willens’, de propagandafilm die Leni Riefenstahl maakte voor de Nazi’s. In het ophemelen van de sterken zit het vertrappen van de zwakke opgesloten. De mens is nu eenmaal niet nobel genoeg om op een goede manier met zijn met geweld verworven macht om te gaan. Het leidt vrijwel zonder uitzondering tot ontsporing en vernietiging. Dat is ook zo pathetisch in ‘Atlas in staking’: de good guys moeten zo voordelig mogelijk worden afgeschilderd. Ze moeten mooi, sterk en intelligent zijn, ze krijgen een slachtofferrol toebedeeld, ze lijden moedig en doorstaan het kranig. En na vele beproevingen mogen ze naar een soort paradijs -members only- waar ze het vooral met elkaar erg goed hebben en de ondankbare wereld die maar niet deugen wil aan zijn lot overlaten. Al lezend bekroop me een gevoel van achterdocht. Rand weet heel goed dat de ene mens de ander een wolf is. Ze overlaadt de lezer met bewijzen. Ieder die een andere filosofie aanhangt dan haar egoïsme is er een. Ze is te intelligent om te ontkennen dat een filosofie onvoldoende is om iemands mentaliteit diepgaand te veranderen. Maar in haar boek draait ze de lezer wel dat rad voor de ogen.

Quote:

“Deze fascistische madam, die ook in haar privéleven enkel en alleen aan zichzelf dacht (zoals eerst haar echtgenoot en later haar 25 jaar jongere minnaar mochten ondervinden), stierf op 6 maart 1982 te New York, de stad waarop ze verliefd was. Ooit schreef ze: “The sky over New York and the will of man made visible. What other religion do we need? I feel that if a war came to threaten this, I would throw myself into space, over the city, and protect these buildings with my body.”

Uit een interview:

Vraag: is altruïsme onmogelijk of is het onwenselijk?

: Het is een ongehoord kwaad. Het is onmogelijk voor de naïeveling die het vrijwillig in praktijk probeert te brengen; het is zeker mogelijk voor altruïsme uitvoerders. Een onschuldige man kan altruïsme niet in praktijk brengen – tenzij hij in de eerste de beste kookpot van een kannibaal springt om als lunch te dienen. Zo lang als hij in leven is, kan hij geen altruïst zijn. Maar bedenk wat de uitvoerders – de ontvangers – van altruïstische opofferingen kunnen doen.
Altruïsme is de enige rechtvaardiging gebruikt door iedere dictatuur – bijvoorbeeld Nazi Duitsland en Sovjet Rusland. En het wordt momenteel gebruikt in Amerika iedere keer dat iemand iets immoreels of iets dat hij niet heeft verdiend begeert. Vanuit dat oogpunt is altruïsme mogelijk, zoals de zeeën van bloed in de geschiedenis bewijzen.

Amerika

De publiek armoede in de VS is onvoorstelbaar groot. De Verenigde Staten staat met 751 gevangenen per 100.000 inwoners bovenaan. Armoede en criminaliteit, ze gaan hand in hand. Uitsluiting van grote groepen mensen van vrijheid, medische hulp, werk, onderwijs: dit is de utopie van Ayn Rand, dit land is het product dat haar voor ogen stond. Niet alleen armen leven in getto’s, de rijken ook. Ze moeten zich in toenemende mate beschermen tegen hen die worden aangetrokken door hun voorrechten. Alleen met enorme repressie wordt de situatie onder controle gehouden. Repressie plaatste Rand nu juist in het socialistisch kamp. Ik kan me nog voorstellen dat deze ex-Russische doorschoot  uit afschuw voor het systeem waaraan ze ontsnapte. Ik kan me alleen niet voorstellen dat een heel land blind achter haar aan liep en loopt.

Rands allergie voor altruïsme

“Altruïsme” komt van het Latijnse woord “alter”, en betekent “ander”. Het betekent dat je de belangen van anderen boven je eigen belangen stelt – je bestaat slechts voor anderen. Altruïsme betekent dat iemand geen rechten heeft om voor zichzelf te bestaan, dat het dienstbaar zijn aan anderen de enige morele rechtvaardiging is van zijn bestaan, en dat zelfopoffering de hoogste deugd is. Het gaat wat Rand betreft mis zodra anderen dat als een plicht aan iemand opleggen. Zelfgekozen altruïsme kan haar goedkeuring nog wel wegdragen, al houdt ze het voor onmogelijk.

Tot slot

Begrijp me goed: ik acht een mens nauwelijks in staat tot altruïsme. Er zal hier en daar, nu en dan, af en toe een individu zo boven zichzelf uitstijgen dat hij of zij -vaker een zij- zich opoffert voor een ander. En soms zullen anderen een situatie creëren waarin dat gebeurt. Toch verkies ik het propageren van zelfopoffering, hoeveel daar ook mee mis kan gaan, boven het propageren van zelfzucht en egoïsme wat ik Rand zie doen. Ik heb het boek met belangstelling en ergernis gelezen. Zo nu en dan was het worstelen vanwege het theatrale karakter. Ik beveel het graag ter lezing aan. Makes you sadder, but wiser.


About this entry