Für tot erklärt

Karl Josef Netter, JG. 1882, deportiert 1943 Theresienstadt, Auschwitz, ???, für tot erklärt. Flora Netter, geb. Spiro, JG. 1885, deportiert 1941 Lodz, ???, für tot erklärt. Philipp Hirsch, JG. 1876, deportiert 1941 Riga, ???, für tot erklärt. Suzanne Horwitz, Ellen Ruth Horwitz, Hugo Hermann, Irma Hermann, geb. Poortje, Lore Hermann, Helene Riehs, geb. Spiro, Albert Hirsch, Rosa Hirsch, Hermann Schwerin, Hedwig Marx, Leo Marx, Ida Marx…

Kleine messing blokjes, overal vind je ze in de trottoirs van Keulen. Deze namen vond ik voor een voordeur aan de Gereonstraße (of was het Unter Sachsenhausen?). Toen ik er eenmaal een paar gezien had, hield het niet meer op. Overal in Keulen zie je de namen van Joodse bewoners die in de jaren dat de Nazi’s aan het bewind waren zijn weggevoerd, -deportiert- en vermoord in een van de talloze kampen. Op nogal wat blokjes vind ik de naam Lodz (Lodz). Het blijkt om een van de grootste getto’s te gaan en het diende als tussenstation. In 1933 leefden er 18000 Joden in Keulen. Het overgrote deel van hen is ‘verdreven’. Nu leven er -opnieuw- zo’n 5000 Joden in Keulen. Het grijpt me aan. Ik ‘weet’ wat er met de meesten van hen gebeurd is.Tegelijk realiseer ik me dat in Nederland de Joodse bevolking gedecimeerd is. Ze zijn weliswaar niet in Nederland vernietigd, maar wel -met medewerking en medeweten van Nederlanders- gedeporteerd. Van de 140.000 zijn er rond de 110.000 weggevoerd. In tegenstelling tot België en Frankrijk was Nederland nauwelijks bereid tot weerstand tegen de deportaties.

Moed

Keulen toont moed door de namen van haar vroegere Joodse inwoners op deze manier in herinnering te houden. Op meer plaatsen tref ik verwijzingen aan naar de inktzwarte bladzijden uit de Duitse geschiedenis. Er is een monument voor Edith Stein, bij kunstwerken in musea wordt genoemd dat ze door de Nazi’s tot ‘Entartete Kunst’ waren verklaard en zo zijn er meer voorbeelden te noemen.

Verwoestingen

Keulen heeft zwaar geleden onder geallieerde bombardementen. Ook dat deel van de geschiedenis wordt niet verzwegen. Ik ben nog nooit in een stad geweest waar ik ansichtkaarten kon kopen van verwoeste gebouwen en straten. In Keulen lukt dat vrij eenvoudig. Natuurlijk zijn ze er trost op hoe hun stad uit de as herrees. Maar ze willen me ook wel fijntjes laten weten dat ze ernstig geleden hebben. Heinrich Böll -de schrijver wordt met een plein geëerd- heeft daar treffend over geschreven. Hij heeft mij de ogen geopend voor een andere kant van de oorlog. Toen ik zijn roman ‘Und sagte kein einziges Wort’ las, kon ik veel genuanceerder denken over het Duitse volk. Ik heb vrijwel alle proza van hem gelezen en hem ook gevolgd in zijn politieke stellingname tijdens de Koude Oorlog. Een ernstig en moedig man. Ik trof in zijn werk hoegenaamd geen aandacht aan voor het lot van de Joden in Nazi-Duitsland.

Wonder

Vanaf 1945 heerst er vrede in dit deel van Europa. Dat is ongekend lang. In 1870 is er de Duits-Franse oorlog, in 1914-1918 de Grote Oorlog , in 1939 breekt de Tweede Wereldoorlog uit. En telkens is Duitsland er bij betrokken. Vrede went snel. Er zijn nu al bijna twee generaties opgegroeid die niet beter weten. Dat wil niet zeggen dat er niet opnieuw groepen buitengesloten en gediscrimineerd (kunnen) worden. Opgoeien in vrede maakt je geen beter mens. Ik heb geen enkele oorlog meegemaakt. Wel heb ik het IJzeren Gordijn gezien (ik ben in de DDR geweest en heb een aantal Ossi’s gesproken). er was sprake van het Vrije Westen en het communistische Oostblok. Er werd volop aan vijandsbeelden gedaan. Van wij-zij-denken meen ik nu weinig last meer te hebben. De Duitsers die ik ken zijn in het overgrote deel van de gevallen bijzonder aimabele mensen. En voor racisten hoef ik de grens helaas niet over. Ik heb niet de illusie dat het ‘over’ is. Als de omstandigheden zich voordoen kan zoiets wel weer gebeuren.


About this entry