Atlas in staking 3

“De enige winkel was een houten schuur met hoeken vol spinrag en een rotte plek midden in de vloer, weggerot door de regen die door het lekkende dak naar binnen viel. De winkelier was een dikke, ziekelijk bleke vrouw die zich moeizaam bewoog, maar onverschillig leek voor haar eigen ongemak. De voorraad etenswaren  bestond uit stoffige blikjes met verbleekte etiketten, wat graan, en een paar soorten groenten die in ouderwetse bakken buiten lagen  te rotten. “Waarom haalt u die groente niet weg uit de zon?” vroeg Dagny eens. De vrouw keek haar nietszeggend aan, alsof ze de mogelijkheid van een dergelijke vraag niet kon bevatten.  “Ze hebben daar altijd gelegen,” antwoordde ze onverschillig’ (blz. 521). Kan een situatie van armoede ellendiger beschreven worden? Ayn Rand doet haar uiterste best om het voor de lezer zo afstotelijk mogelijk te maken. Het venijn zit in de beschrijving van de houding van de arme. De winkelier onderneemt niets om in de situatie verandering te brengen. En zo wordt de suggestie gewekt dat het vooral de eigen schuld van de vrouw is dat ze in deze situatie verkeert. Rand is gebeten op al wat riekt naar socialisme of communisme. Ze laat geen mogelijkheid onbenut om de zwartste zijde van die ideologieën te schilderen. Omdat zij de schrijfster is en zelf deze gelegenheden creëert wemelt het boek ervan. Het mooiste staaltje ervan vind ik de monoloog van de verstekeling die door Dagny Taggart in haar privéwagon voor een maaltijd wordt genodigd en een voormalige werknemer van de Starnes Motorenfabriek blijkt te zijn geweest, waar door de erfenamen Starnes een ‘socialistische heilstaat’ wordt gecreëerd die op een faliekante mislukking uitloopt. Zelden las ik zo’n rabiate walging van het socialisme. (vanaf blz. 561). Vermakelijk wordt het als zij de utopische staat beschrijft waarin de kapitalisten zijn gevlucht en waarin zij eerlijk en eenvoudig werk en zelfvoorziening beschrijft (vanaf blz. 599). Voor mij verliest Rand gaandeweg haar geloofwaardigheid.

Ik moet daarbij natuurlijk wel oppassen: in 2010 ziet de situatie waarin onze planeet zich bevindt er wel anders uit dan in 1957. Lyndon Johnson, president van de VS, was er heilig van overtuigd: ‘Communism is here to stay’. Maar eigenlijk zijn alle utopische ideologieën te gronde. Ik weiger het liberalisme en het kapitalisme op dezelfde waarde te schatten als hun concurrenten, omdat ze leeg zijn. In Rand zie ik een verdedigster van deze twee. Pikant detail: Alan Greenspan, eens de machtigste geldman ter wereld, als baas van de FED, is een leerling van Rand…

Advertenties

About this entry