Chartres, de kathedraal

Het mooiste deel van de gotische kathedraal van Chartres is voor mij… de Romaanse Porte Royale. Het doet niets af van de schoonheid en het evenwicht van dit godshuis, van het unieke labyrint, de volmaakte architectuur (waarin de maatvoering bijna muzikaal te noemen is) en de sfeer die deze kathedraal oproept. Ik val stil bij de figuren en taferelen van de Porte Royale. De meester (of de school) die deze poort vervaardigde heeft lak aan anatomie en stoort zich niet aan perspectief. Hij heeft oog voor de zeggingskracht van het personage dat hij uitbeeldt. Als je de portalen nadert komen de beelden tot leven, ze communiceren met je. Al kijken ze je niet aan, ze zijn zich wel bewust van jouw aanwezigheid. Ze boezemen ontzag in maar zijn niet ongenaakbaar. Ik heb dat wel met andere beelden van deze kathedraal. Die zijn echt gotisch, met een prachtige stofuitdrukking, mooie serene gezichten, maar de personen zijn in zich zelf gekeerd. Ze converseren niet me de bezoeker, hooguit met zichzelf.

Kijk eens naar die hand, daar klopt anatomisch toch niks van? Het hoofd is wel mooi geproportioneerd, maar het is te groot voor de schouders. En op deze foto zie je het niet, maar de lichamen zijn te lang . Het lijkt ook wel of ze je verwachten. De beeldhouwer heeft heel wat boodschappen verstopt in deze beelden. Want waarom is die hand zo groot? En wat wil dit gebaar zeggen?

Porte Royale (1150)

Er is iets met de Romaanse portalen. De beeldhouwers hebben elementen afgebeeld die ons vandaag de dag wat vreemd overkomen. Je zou tussen alle engelen en heiligen geen beelden verwachten van Pythagoras, Euclides en Aristoteles. En ook niet van allegorische beelden die de vrije kunsten verbeelden: muziek, astronomie, rekenkunde, meetkunde en dialectiek. Toch staan ze er onder bescherming van Maria. Het feit dat ze er zijn laat zien dat de antieke cultuur door de kerk is gekoesterd en bewaard toen het Romeinse Rijk instortte. De donkere Middeleeuwen kenden weliswaar een terugval in bestuurlijk en sociaal opzicht. De grote volksverhuizingen hebben verwoestend gewerkt op de politieke, maatschappelijke n culturele structuur van Europa. Maar de kerk, hoedster van de cultuur, bracht de oogst van de Antieken opnieuw tot bloei. Het is dus ook niet zo dat in Europa het licht weer aanging toen we in contact kwamen met de Arabieren, die ook schatplichtig waren aan de antieke cultuur. Wel heeft de ontmoeting geleid tot een nieuwe bloei: de Renaissance.

Labyrint

Chartres heeft een wereldberoemd labyrint. Tal van kathedralen hebben er een en ik heb er verschillende gelopen. Die van Chartres heb ik niet anders ervaren als die van Amiens. Wel vind ik de vorm veel mooier, door de rondingen. Een labyrint is als het leven zelf. Met dat verschil: er is geen keus. Er zijn mensen die beweren dat we die keus ook niet hebben. Ik vind dat te deterministisch. Het Aristotelisch denken kende geen dubbele contingentie. Er was wel sprake van ontwikkeling en van geschiedenis, maar het eind lag al vast. Van keuze en van vrijheid was geen sprake. Johannes Duns Scotus dacht daar anders over. Ik vind dat een intrigerend denker. Gelukkig won zijn inzicht terrein, alhoewel het Aristotelisch denken Europa stevig in zijn greep had (en hier en daar nog heeft…).

Mijn lief en ik kampeerden op de camping Les bords de l’Eure. Het was er in mei heerlijk rustig. Een wandeling langs de Eure bracht ons in een kwartier in Chartres. Ik vind het een slaperig stadje met een groots verleden.


About this entry