Trois Couleurs: Bleu (1993)

Krzysztof Kieślovski (1941 – 1996) vind ik een regisseur van formaat. Hij heeft een internationale reputatie opgebouwd die begon met zijn doorbraak met de serie Dekalog. Trois Couleurs: Bleu heeft als thema Vrijheid. De titel is gebaseerd op de drie idealen van de Franse Revolutie, Vrijheid, Gelijkheid en Broederschap en de Franse vlag. Ook zonder dat te weten is het interessant om te onderzoeken wat het thema van de film is en hoe het wordt uitgewerkt.

Julie de Courcy (Juliette Binoche) is de enige overlevende van een auto-ongeluk. Haar man en dochter komen om. Zij kan dit lot niet verdragen en probeert haar leven te beëindigen. Dat mislukt. We volgen deze vrouw gedurende haar rouwproces. Haar wordt geen rust gegund, verschillende elementen uit het verleden van haar echtgenoot achtervolgen haar. Een ervan is het onvoltooide werk van haar man. Hij werkte aan een compositie om de eenheid van Europa te bezingen. Aanvankelijk wil zij de schetsen vernietigen. Maar zelfs in de Parijse straten achtervolgt de melodie haar. Oliver, die haar heimelijk liefheeft, een vriend en medewerker van Patrice, de overleden echtgenoot, prest haar om het werk van haar man te voltooien. De kijker gist slechts naar het waarom van de moeite van Julie. Pas aan het einde van de film volgt een mogelijke verklaring.

Rouwen is een heidense klus. Je bent verdwaald in een land waar niemand de weg weet. Elke toenadering, elke bemoeienis is even welkom als belastend. Julliete Binoche weet dat feilloos te vertolken. Het is een door en door gekwelde vrouw. Haar verdriet wordt veel zwaarder als ze ontdekt dat haar man een minnares had, die ook nog een kind van hem verwacht. Je verwacht dat de stoppen doorslaan, dat ze ze zich uit in een golf van woede en haat, maar het tegendeel blijkt het geval.

Julie voltooit met hulp van Oliver het werk van haar man. Dat gaat niet vanzelf: haar suggesties worden door Oliver beschouwd als verminkingen. Dat maakt de kijker achterdochtig. Door wie is het oorspronkelijke werk eigenlijk geschreven? Mogelijk door Julie? Die mogelijkheid wordt gesteund door een andere opmerkelijke daad van Julie. Zij schenkt de minnares van haar man zijn huis en draagt bij aan de erkenning van het vaderschap van het kind. Deze onbaatzuchtigheid grenst aan het ongelooflijke.

Wie goed luistert hoort aan het einde van de film de sopraan een citaat uit een van de brieven van de apostel Paulus zingen, een loflied op de liefde. Niet zomaar liefde, maar totale opofferende liefde, die de cirkel van haat en vergelding definitief doorbreekt. In de Nieuwe Bijbelvertaling staat het er zo:

Al sprak ik de talen van alle mensen en die van de engelen – had ik de liefde niet, ik zou niet meer zijn dan een dreunende gong of een schelle cimbaal.

Al had ik de gave om te profeteren en doorgrondde ik alle geheimen, al bezat ik alle kennis en had ik het geloof dat bergen kan verplaatsen – had ik de liefde niet, ik zou niets zijn.

Al verkocht ik mijn bezittingen omdat ik voedsel aan de armen wilde geven, al gaf ik mijn lichaam prijs en kon ik daar trots op zijn – had ik de liefde niet, het zou mij niet baten.

De liefde is geduldig en vol goedheid. De liefde kent geen afgunst, geen ijdel vertoon en geen zelfgenoegzaamheid.

Ze is niet grof en niet zelfzuchtig, ze laat zich niet boos maken en rekent het kwaad niet aan, ze verheugt zich niet over het onrecht maar vindt vreugde in de waarheid.

Alles verdraagt ze, alles gelooft ze, alles hoopt ze, in alles volhardt ze.

De liefde zal nooit vergaan. Profetieën zullen verdwijnen, klanktaal zal verstommen, kennis verloren gaan – want ons kennen schiet tekort en ons profeteren is beperkt.

Wanneer het volmaakte komt zal wat beperkt is verdwijnen.

Toen ik nog een kind was sprak ik als een kind, dacht ik als een kind, redeneerde ik als een kind. Nu ik volwassen ben heb ik al het kinderlijke achter me gelaten.

Nu kijken we nog in een wazige spiegel, maar straks staan we oog in oog. Nu is mijn kennen nog beperkt, maar straks zal ik volledig kennen, zoals ik zelf gekend ben.

Ons resten geloof, hoop en liefde, deze drie, maar de grootste daarvan is de liefde.

Vragen:

Legt Kieślovski terecht verband tussen de idealen van de Franse Revolutie en de bronnen van een Joods-christelijke humanistische cultuur? Is de Europese samenleving zo diepgaand beïnvloed door het Joods-christelijke denken dat een beweging die zich tegen de kerk en koning keert toch als uiting daarvan gezien mag worden? Is dit teveel eer voor de wortels van onze samenleving? Waarom beschouw ik de reactie van Julie als uitzonderlijk en ethisch zeer hoogstaand?

Het kan zijn dat ik Julie teveel als symbool en te weinig als individu zie. Als personage vind ik haar geloofwaardig in haar rouwen, maar bijna ongeloofwaardig in haar milde houding ten opzichte van haar man, die haar bedroog.

Wat heeft vrijheid met deze liefde te maken? Ik kan mij voorstellen dat iemand die in staat is zo onzelfzuchtig te handelen en zo vrij te zijn van wraakgevoelens bevrijd is val alles wat haar naar beneden trekt. Alhoewel ik het vermoeden heb dat het haar ‘toevalt’, merk ik toch dat zij er aanvankelijk aarzelend, maar later met overtuiging, voor kiest om vergevingsgezind en gul te staan tegenover de ander. Als dat geen vrijheid is…

Wat kan een onbevangen kijker met deze film? Niemand kan dit zien en onbewogen blijven. Kieślovski treft me in het hart. Ik moet naar mijzelf kijken, me spiegelen aan Julie, me afvragen of ik tot het zelfde in staat zou zijn. Met die overwegingen geef ik de film mee aan mijn kandidaten, als ze een proces van loslaten en rouwen moeten doormaken.

Advertenties

About this entry