De Driftkikkers, of: Het Mysterie

Driftkikkers, bedankt! Door jullie actie kwam ik op het idee. Meer dan tien jaar geleden stalen de Driftkikkers uit de Utrechtse Dom een stalen cilinder met tien voorspellingen over de luchtvaart. Wat zat er in? Wel, tien toekomstvoorspellingen voor de luchtvaart van tien internationale politici en wetenschappers, waaronder koning Leopold van België, in 1959 bedacht en ingemetseld. De koker zou in 2000 geopend worden.
Ik hoop dat de koker nooit gevonden wordt. Waarom ik dat hoop? Omdat ik zeker weet dat de inhoud ons zal teleurstellen. Even zullen ze het nieuws halen, we zullen glimlachen om de naïviteit, het gebrek aan verbeelding of het absurde van de ideeën voor onze tijd en ze daarna vergeten. Maar nu, nu we ze niet weten, nu zijn ze veel spannender. Want nu kunnen we zelf aan het fantaseren en voorspellen.
Wel vaker zijn er dingen verstopt met de bedoeling (of juist niet) om ze later op te sporen, open te maken en te bekijken. Zolang we ze niet zien, ze niet ‘ontdekken’ zijn ze intrigerend en blijven ze onze aandacht trekken. Maar zodra onze nieuwsgierigheid is bevredigd verslapt onze aandacht en richten we ons weer op iets nieuws dat onontdekt is.

Aboriginals

De oorspronkelijke bewoners van Australië communiceerden door schilderingen. De boodschappen die zij in hun werk aanbrachten waren alleen door ingewijden te ontcijferen. Als wij, als niet ingewijden er naar kijken kunnen we onder de indruk raken van de schoonheid ervan, maar we ‘lezen’ niet wat er staat. Dat is ook precies de bedoeling: het is een soort geheimschrift.

Soms moeten we iets vernietigen om achter de bedoeling, de boodschap te komen. Isidoro Valcáracel Medina maakte in 1974 een dia. Deze verpakte hij in een lichtdichte verpakking, voor hij hem liet ontwikkelen. Om te weten te komen wat er op staat moet de verpakking geopend en de dia ontwikkeld worden. Dat is een onomkeerbaar proces. Je wordt dus voor een keuze gesteld: laat je het voorwerp intact en blijft de boodschap verborgen of ‘vernietig’ je het voorwerp en kom je het bericht te weten met de kans teleurgesteld te worden.

Vernietigd, verdwenen, zoek

In ‘The Quincunx’ van Charles Palliser moet de hoofdpersoon, John Huffam, grote delen van het dagboek van zijn moeder vernietigen, vlak voor zij sterft. Als lezer kan ik dat bijna niet verkroppen, ik wil weten wat er op die bladzijden staat. Iets soortgelijks ervaar ik bij het werk van Franz Kafka. Kafka heeft zelf delen van zijn werk vernietigd en ook zijn vriendin Dora opgedragen delen er van te vernietigen. Voor zijn dood droeg Kafka zijn vriend en executeur-testamentair Max Brod schriftelijk op om zijn manuscripten te vernietigen. Brod heeft dat niet gedaan. Brod heeft zeer vermoedelijk wel in Kafka’s werk ingrijpende veranderingen aangebracht. Er worden pogingen gedaan om het in oorspronkelijke staat te herstellen, maar nooit zal er de zekerheid zijn dat we het origineel weer voor ogen hebben. Niet alleen Kafka zelf, zijn vriendin Dora en Max Brod vernietigden delen van het werk. De Gestapo heeft in 1933 20 manuscripten en 35 brieven in beslag genomen in de woning van Dora. We moeten ze als verloren beschouwen, maar zeker weten doen we het niet.

Zo worden bewust of onbewust door ons mysteries gecreëerd. Ik vind dat bijzonder aantrekkelijk. Het maakt leven boeiend, het maakt mij bescheiden. Ik kan niet alles weten. Er is altijd iets dat zich aan mijn weten onttrekt. Ook u, beste lezer, weet niet alles. Alleen wat ik publiceer leest u. U kent de zinnen niet die ik heb geschrapt. U kent de concepten niet die ik bewaar voor latere publicatie. Of die ik helemaal niet publiceer.

Soms willen we dat onze berichten wel gevonden worden. Op het ruimtevaartuig de Pioneer 10 is een gouden plaquette bevestigd met daarop een boodschap, bestemd voor (intelligent) leven elders in de ruimte. “For more than thirty years Pioneer 10 has continued its voyage through deep space.  It carries a human message engraved upon a gold plate.  This famous plaque was created by Carl Sagan and features two humans standing beside one another with one showing a familiar gesture of a greeting with a raised hand.” We weten (of kunnen weten) wat er op die plaquette staat. We weten niet of iemand hem ooit vindt of kan ontcijferen. Ook een mysterie, maar dan anders…


About this entry