Terug naar Platland – zoeken naar de antwoorden op grote vragen

Vroeger was het overzichtelijk: geloof ging over onbewijsbare zaken, over ‘iets’ tussen hemel en aarde. Wetenschap ging over feiten, over waarneembare zaken, die in getal en maat waren uit te drukken. Ondertussen weten we wel beter: ook de wetenschap kent gebieden waar niets meer zeker is , waar het wemelt van de aannames en we wetenschappers maar op hun woord moeten geloven omdat gewone stervelingen het niet meer snappen. Voor huis, tuin en keukengebruik gaat de oude tegenstelling misschien nog op, maar op echt wetenschappelijk terrein is dat voorgoed verleden tijd. Gelovigen hebben altijd moeite gehad met het feit dat hun waarheid niet als werkelijkheid werd aangemerkt.

Het christendom zelf heeft bewust en krachtig bijgedragen aan de ontmythologisering en desacralisering van de natuur, van de werkelijkheid.
Niet langer huisden er goden in bomen, rivieren, stenen. Niet langer bewoonden goden bergen of wolken. Missionarissen en zendelingen hakten bomen om, ontwijdden heilige plaatsen en trotseerden de wraak van de goden. Als ze er ongestraft mee wegkwamen boekten ze een overwinning. Maar met dat alles verdween God ook uit deze tastbare en zichtbare wereld. Toen de natuur eenmaal door ons gezien werd als onbezield was het hek van de dam. We worden nu geconfronteerd met een uitgeputte en vervuilde aarde, met steeds grotere gaten in de ecosystemen. En steeds minder leefbaar voor de komende generatie. Het gaat te ver om het christendom de schuld in de schoenen te schuiven van deze brute schending. Maar helemaal vrij te pleiten is het niet.

De populaire wetenschappelijke opvatting heeft nog het 19e eeuwse beeld: we weten nog niet alles, maar ooit zal alles ontrafeld zijn en is elke mythe achterhaald. Dan hebben we geen God meer nodig om het mysterieuze te verklaren. De actuele wetenschappelijke stand van zaken is heel anders: we weten steeds minder en elk antwoord roept een veelvoud aan vragen op.

Eric Middleton beschrijft in zijn boek ‘Terug naar Platland – zoeken naar de antwoorden op grote vragen’ de huidige stand van zaken in de wetenschap. Voor niet-ingewijden komen er begrippen langs die je al snel doen duizelen: P-branen, 2D-snaren, parallelle universums, neutrino’s en neutralino’s, WIMPS, MACHOS en Dark Blend en zo kan ik nog wel even doorgaan. Middleton legt het beknopt en helder uit en komt tot de essentie. Hij laat staan dat geleerden in onzekerheid verkeren en onderling behoorlijk verschillen van mening. Voor hem is dat geen probleem maar de ware gedaante van de wetenschap. Hij is in het boek in een (fictief?) gesprek verwikkeld met studenten die enerzijds diep willen graven en anderzijds antwoorden op levensvragen zoeken. Vragen die we allemaal hebben, waar vroeger religie een antwoord op probeerde te formuleren, nu de wetenschap.

Doordat Middelton in verschillende disciplines werkzaam is (hij is natuurkundige, psycholoog en filosoof) is hij in staat om vragen van verschillende kanten te benaderen. Het maakt hem een interessante gesprekspartner die onderhoudend schrijft. Hij weet waar hij het over heeft. Het gaat hem niet alleen om de fenomenen die onderwerp zijn van wetenschappelijk onderzoek en gesprek, het gaat hem ook om de epistemologie. Daarnaast schuwt hij ook het terrein van religie niet. Dat klinkt niet voor de hand liggend. Maar dat is het toch wel. Mensen zoeken door middel van het bedrijven van wetenschap naar antwoorden op grote levensvragen. Ik geef een voorbeeld: onderzoek naar het ontstaan van het universum brengt ons bij de hypothese van de oerknal. Op het moment dat Middleton de vraag stelt waarin de oerknal plaatsvond, dat wil zeggen, wat zich om de oerknal heen bevond, wordt hij geacht die vraag niet te stellen. Maar ieder mens is in staat om die vraag te bedenken: wat was er voor dat er iets was? En iedereen weet dat de wetenschap die vraag niet kan beantwoorden.

Er is geen terrein dat Middleton schuwt: kosmische intelligentie, evolutie, de oorsprong van het kwaad, de mogelijkheid dat een entiteit van een andere orde met ons zou kunnen communiceren en hoe dat dan zou moeten (denk aan de parabel van de grot van Plato), alles komt aan de orde.

Uiteindelijk wordt er gezocht naar een brede theorie van alles. Dat klinkt behoorlijk pretentieus. In het laatste hoofdstuk wordt een poging gewaagd om met een nieuwe bril de bronnen van het christendom te lezen, zo, dat ze niet langer in tegenspraak zijn met de laatste wetenschappelijke inzichten. Voor gelovigen is dat interessant: zij ervaren ongeloof en scepsis als ze beweren dat er wonderen gebeuren, dat er genezingen plaats vinden, dat er contact is tussen deze en gene zijde. Toch denk ik dat niet alle gelovigen gecharmeerd zullen zijn van Middletons benadering.
Andersdenkenden zullen ook heel wat bezwaren opzij moeten zetten om hem in zijn synthese te volgen. Vraag aan beiden is of ze daarbij last hebben van hun voor ingenomenheid. Als ze in alle redelijkheid en welwillendheid, met een forse dosis nieuwsgierigheid, het gesprek met hem en elkaar aan willen gaan, zou er wel eens iets heel verrassends kunnen gebeuren. Ik kan het boek wel aanbevelen aan hen die hun reserves en vooroordelen aan de kant willen zetten en onbevangen het gesprek aandurven.
Voor hen die de betrokken stellingen niet durven of willen verlaten, tja…

Middelton, Eric: Terug naar Platland  € 16,90 isbn 9789023923923 uitgave Boekencentrum, Zoetermeer

Bestellen? http://tinyurl.com/yhrdzoo

Advertisements

About this entry